Diz eklemi artrozu (kıkırdak bozulması)
- Gonartroz, diz eklemindeki kıkırdak yapısının yaşlanma, obezite ve genetik faktörlere bağlı olarak bozulmasıyla karakterize kronik bir hastalıktır.
- Hastalık; şiddetli ağrı, eklemde şişlik, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon kaybı gibi belirtilerle kendini göstererek yaşam kalitesini olumsuz etkiler.
- Tedavi süreci, yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlar gibi cerrahi dışı yöntemlerden, ileri seviyelerde protez ve nakil gibi cerrahi operasyonlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gonartroz (Diz Kireçlenmesi) Nedir?
Halk arasında kireçlenme olarak bilinen hastalık, tıp literatüründe gonartroz olarak adlandırılır. Bu durum, oynar ve yarı oynar eklemlerdeki kıkırdak yapısının ilerleyen yaşla birlikte bozulmasıyla karakterize kronik bir hastalıktır. Vücutta bu deformasyonun en sık görüldüğü bölgelerin başında diz eklemi gelmektedir.
Sağlıklı bir diz ekleminde, kıkırdak yüzeylerin kayganlaşmasını ve beslenmesini sağlayan sinovyum adı verilen bezler bulunur. Bu bezler, eklem sıvısını üreterek hareket kabiliyetini destekler. Diz artrozu, bu sistemin bozulması sonucu ortaya çıkan ve eklem yetersizliği olarak tanımlanabilen nonenflamatuar bir süreçtir.
Diz Kireçlenmesinin Nedenleri ve Risk Faktörleri
Uzmanlar, eklem kıkırdağındaki bozulmanın tek bir nedene bağlı olmadığını, birçok faktörün kombinasyonuyla geliştiğini belirtmektedir. Kas zayıflığı, obezite (şişmanlık) ve genetik yatkınlık bu sürecin temel belirleyicileri arasındadır. Ayrıca eklemin ani veya uzun süreli ağır yüklere maruz kalarak yaralanması ve doğal yaşlanma süreci de hastalığı tetikler.
Bunların yanı sıra, bazı spesifik sağlık sorunları da kıkırdak hasarını başlatabilir. Romatizmal hastalıklar ile bakteri veya mantar kaynaklı mikrobik eklem hastalıkları, kıkırdak dokusuna doğrudan zarar vererek bozulma sürecini hızlandırır. Hastalık genellikle 50 yaş üstü kadınlarda daha sık görülse de, başlangıç dönemi 30’lu yaşlara kadar dayanabilmektedir.
Gonartroz Belirtileri Nelerdir?
Diz artrozu belirtileri genellikle sinsi bir ağrı ile başlar ve zamanla şiddetini artırır. Özellikle menopoz dönemindeki, bacaklarında varis bulunan veya fazla kilolu kadınlarda belirtiler daha belirgin seyretmektedir. Hastalık yerleştikçe sinovyal bez kalınlaşır ve diz içi sıvısı artarak eklemde şişliğe neden olur.
Diz kireçlenmesinde en sık karşılaşılan semptomlar şunlardır:
- Şiddetli ağrı ve eklemde sertlik hissi
- Zaman zaman görülen hafif ısı artışı
- Şişlik, deformite ve hareket esnasında gelen sesler (krepitasyon)
- Fonksiyon kaybı ve eklemde takılma hissi
- Diz çevresi kaslarda hacim ve kuvvet kaybı
- Hareket kısıtlılığı ve eklemde gerginlik
Sanılanın aksine, bu süreçte dizde sıvı bitmesi değil, aksine iltihapsız bir sıvı artışı söz konusudur. Bu durum dizde belirgin bir gerginliğe yol açar.
Tanı ve Radyolojik Değerlendirme
Tanı aşamasında en temel araç röntgen filmleridir. Ayakta çekilen diz grafilerinde kemik diziliminin bozulduğu, eklem aralığının inceldiği veya tamamen ortadan kalktığı net bir şekilde gözlemlenebilir. Ayrıca eklem kenarlarında sivrileşmeler ve serbest kemik parçaları saptanabilir.
Diz Artrozunun Röntgen Bulguları ve Evreleri
| Evre | Tanımlama |
|---|---|
| Evre 0 | Normal eklem yapısı |
| Evre 1 | Minimal osteofit (kemik çıkıntısı), normal eklem mesafesi |
| Evre 2 | Belirgin osteofit, eklem mesafesinde kuşkulu daralma |
| Evre 3 | Belirgin osteofit ve eklem mesafesinde belirgin daralma |
| Evre 4 | Belirgin osteofit varlığı ve eklem mesafesinin tamamen kapanması |
İleri evrelerde kıkırdak dokusunun altındaki kemikte yer yer kistler oluşmaktadır. Diz MRI tetkiki ise derecelendirmeden ziyade; menisküs yırtıkları, Osteochondral Defect (OCD), plika bantları ve tümör gibi durumların ayırıcı tanısında kullanılır. Kan tetkikleri de benzer şekilde sadece diğer hastalıkları dışlamak amacıyla uygulanır.
Diz Kireçlenmesi Tedavi Yöntemleri
Gonartroz tedavisi hastanın durumuna göre cerrahi dışı (konservatif) ve cerrahi olmak üzere iki ana başlıkta incelenir. Tedavi planı, hastanın yaşam kalitesini artırmak ve süreci yönetmek üzerine kurulur.
1. Cerrahi Dışı (Konservatif) Tedaviler
- Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Kilo vererek diz üzerindeki yükün azaltılması ve istirahat.
- İlaç Tedavisi: Ağız yoluyla, fitil veya enjeksiyon şeklinde alınan NSAİD grubu ilaçlar ve steroidler.
- Diz İçi Enjeksiyonlar: Hyalüronik asid, PRP enjeksiyonu, steroidler ve kıkırdak yapı molekülleri.
- Destekleyici Tedaviler: Fizik tedavi, soğuk uygulama, kaplıcalar ve egzersiz programları.
- Yardımcı Araçlar: Baston, dizlik ve yumuşak tabanlı ayakkabı kullanımı.
2. Cerrahi Tedavi Seçenekleri
- Artroskopik İşlemler: Eklem temizliği, mikrokırık ve drilling uygulamaları.
- Düzeltici Operasyonlar: Bacak aksını düzelten kemik ameliyatları.
- Nakil İşlemleri: Kıkırdak-kemik doku nakilleri (mozaikoplasti) veya kültürde üretilen kıkırdak hücrelerinin nakli.
- Protez ve Dondurma: Total Diz Protezi uygulamaları veya eklemin dondurulması (artrodez).
Unutulmamalıdır ki diz artrozu süreklilik arz eden bir süreçtir ve tedavinin başarısı için sürecin yaşam boyu yönetilmesi gerekmektedir.
Dr. Haldun Seyhan
