Diyafram hastalıkları

Diyafram Kası Nedir ve Solunumdaki Rolü Nedir?

Diyafram kası, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu birbirinden ayıran, solunum sistemi için hayati öneme sahip kubbe şeklinde bir kastır. Solunum fonksiyonunun yaklaşık dörtte üçünü tek başına gerçekleştiren bu kas, vücudun en temel mekanizmalarından biridir. Kasılma anında büzüşüp düzleşerek göğüs kafesinin aşağı doğru genişlemesini sağlar; bu hareket sayesinde akciğerlere hava dolar. Kasılma sona erdiğinde ise diyafram efor harcamadan eski konumuna yükselir ve nefes dışarı atılır.

Diyafram Hastalıklarının Sınıflandırılması

Diyaframda meydana gelen rahatsızlıklar genel olarak iki ana kategoride incelenmektedir. Bu bozukluklar şunlardır:

• Yapısal Bozukluklar: Diyaframdaki yırtıklar, fıtıklar ve tümörler bu gruba girer.
• İşlevsel Bozukluklar: Diyafram siniri felci ve ALS (Amyotrofik Lateral Skleroz) gibi ilerleyici sinir hastalıklarını kapsar.

Diyafram Travmaları ve Yırtıkları

Göğüs ve üst karın bölgesine alınan künt travmaların %1-3’ünde diyafram yaralanması gözlemlenir. Özellikle ani yavaşlama ve sıkışma durumlarında risk artmaktadır. Bu yaralanmaların en kritik özelliği, ilk çekilen filmlerde genellikle fark edilememesi ve sonradan ortaya çıkmasıdır.

Kesici ve delici alet yaralanmalarında, meme başı ile göbek deliği arasında bir giriş noktası varsa mutlaka diyafram yaralanmasından şüphelenilmelidir. Karın içi basıncı pozitif, göğüs içi basıncı ise negatif olduğu için karın organları yırtıktan yukarı sızma eğilimindedir. Belirtiler arasında şunlar yer alır:

1. Nefes darlığı
2. Bağırsak tıkanıklığı belirtileri
3. Travma sonrası gelişen akut ağrılar

Tanı için akciğer filmi her zaman yeterli olmayabilir; bu durumlarda tomografi veya ilaçlı filmlerle kesin teşhis konulur. Tedavi yöntemi olarak ameliyatla organlar yerine itilir ve yırtılan kas onarılır.

Diyafram Fıtıkları ve Tümörleri

Diyafram fıtıkları çoğunlukla doğumsal kaynaklıdır. En sık görülen türü olan Bochdalek fıtığı, %80 oranında sol tarafta görülür ve doğumdan hemen sonra cerrahi müdahale gerektirir. Ön tarafta gelişen Morgagni fıtıkları ise ileri yaşlara kadar belirti vermeyebilir.

Diyafram tümörleri ise oldukça nadir görülen vakalardır ve genellikle tesadüfen saptanır. Bu tümörlerin tek tedavi seçeneği cerrahi olarak çıkarılması ve oluşan boşluğun özel yamalarla kapatılmasıdır.

Diyafram Siniri Felci ve ALS İlişkisi

Diyaframın çalışmasını sağlayan frenik sinir hasar gördüğünde işlevsel bozukluklar ortaya çıkar. En sık karşılaşılan durum, kalp by-pass ameliyatları sonrası gelişen sol diyafram felcidir. Eğer sinir kendiliğinden düzelmezse ve solunumu ciddi oranda etkilerse plikasyon (diyafram küçültme) ameliyatı uygulanır.

ALS hastalığı ise sebebi bilinmeyen, felçlerle seyreden ilerleyici bir sinir hastalığıdır. Hastalık diyafram sinirine ulaştığında solunum durmasına yol açabilir. Bu aşamada, solunum yetmezliğini engellemek amacıyla diyafram pili yerleştirilmesi hayati önem taşır.

Boyun Omurga Kırıkları ve Solunum Desteği

Diyaframı kontrol eden frenik sinir, boyundaki 3, 4 ve 5. omurların arasından çıkar. Bu bölgedeki omurga kırıklarında diyafram çalışamaz hale gelir ve kişi kendi başına nefes alamaz. Bu tür durumlarda iki temel yöntem uygulanır: