Dismenore (sancılı adet görme)
- Dismenore, adet kanamasının rahim dışına atılmasını sağlayan prostaglandin hormonunun normalden yüksek olması nedeniyle yaşanan şiddetli ağrı durumudur.
- Primer dismenore genellikle genç yaşlarda görülen ve pelvik bir patolojiye dayanmayan ağrıyken, sekonder dismenore ileri yaşlarda ortaya çıkan ve altta yatan tıbbi bir soruna bağlı gelişen ağrıdır.
- Tedavide yaşam tarzı değişiklikleri, sıcak uygulama ve beslenme düzenlemelerinin yanı sıra doktor kontrolünde ağrı kesiciler veya hormonal yöntemler kullanılmaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dismenore: Şiddetli Adet Sancısı Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Adet görme, kadın organizması için tamamen fizyolojik bir süreçtir. Ancak birçok kadın bu dönemi sadece biyolojik bir değişim olarak değil; çeşitli organik veya psikolojik rahatsızlıklarla birlikte deneyimlemektedir. Kadınların yaklaşık %50'si bu süreci belirgin bir şikayet yaşamadan atlatırken, diğer yarısında metabolik, hormonal ve psikolojik farklılıklardan kaynaklanan yakınmalar görülmektedir.
Ergenlik dönemiyle başlayan ve menopoza kadar yaklaşık 28 günde bir tekrarlayan bu döngüde, kadınların %50’sinde hafif ağrılar hissedilebilir. Ancak bu ağrının kanama süresince günlük hayatı etkileyecek kadar şiddetli olması durumuna tıbbi literatürde Dismenore adı verilmektedir. Yunanca kökenli olan bu terim; zor anlamına gelen "dis", ay anlamına gelen "men" ve akıntı anlamına gelen "rhioa" kelimelerinin birleşmesinden oluşur.
Adet Sancısı Neden Olur? Fizyolojik Mekanizma
Sancı, aslında adet kanının ve dökülen endometrial hücrelerin rahim dışına atılması için gerekli olan bir süreçtir. Yumurtlama sonrasında gelişen corpus luteum, 17-OH-Progesteron salgılar. Eğer gebelik gerçekleşmezse hormon seviyeleri düşer ve doku fosfolipitleri yıkılır. Bu süreçte endometriumda prostaglandin (PG) açığa çıkar.
Prostaglandin, uterusu (rahmi) kasan bir maddedir. Bu kasılmalar sayesinde adet kanı rahim ağzından dışarı atılır. Şayet vücutta PG seviyesi normalden yüksekse, rahim kasılmaları daha şiddetli olur ve bu durum yoğun ağrı olarak hissedilir. Şiddetli vakalarda kadınlar işlerine gidemeyebilir veya okul devamsızlığı yaşayabilirler.
Normal Adet Döngüsü (Siklusu) Parametreleri
Sağlıklı bir adet döngüsünün belirli standartları bulunmaktadır. Dismenore durumunda genellikle bu döngü düzeni değişmez. Normal bir siklus şu değerlere sahip olmalıdır:
| Parametre | Normal Değerler |
|---|---|
| Döngü Aralığı | 21 - 35 Gün |
| Kanama Süresi | 3 - 7 Gün |
| Kanama Miktarı | 40 mm’den az |
Adet Döngüsünün Evreleri
- Folliküler Faz (Yumurtlama Öncesi): Hipotalamustan salgılanan GnRh, hipofizden FSH ve LH hormonlarını tetikler. FSH yumurtalıklardaki follikül gelişimini hızlandırırken, folliküllerden salgılanan Estradiol (E2) ovulasyona yakın dönemde LH artışını sağlar.
- Ovulasyon Fazı (Yumurtlama): E2 ve LH hormonları zirve yapar. Endometrium gelişir ve LH artışı progesteron salgılatır. Pik yapan LH hormonu follikülü çatlatarak yumurtayı dışarı atar.
- Luteal Faz (Sekretuar Faz): GnRh, FSH ve LH seviyeleri azalır. Gebelik oluşmazsa luteoliz başlar; E2 ve progesteron seviyeleri düşer. Sonuç olarak endometrium dökülür ve kanama gerçekleşir.
Dismenore Türleri: Primer ve Sekonder
Dismenore, oluşum nedenlerine ve başlangıç zamanına göre iki ana başlık altında incelenmektedir:
1. Primer Dismenore
Kadınların yarısında görülen bu türde, şikayetler genellikle ilk adet döneminden itibaren veya takip eden 2 yıl içinde başlar. Sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte genellikle 20-25 yaşına kadar devam eder.
- Ağrılar genellikle zararsızdır ve ergenlik çağında yaygındır.
- Doğumdan sonra ağrılar ya tamamen geçer ya da hafifler.
- Ağrı, kanamadan saatler önce veya kanamayla başlar; 1-2 gün içinde sona erer.
- Pelviste herhangi bir patolojik durum saptanmaz.
- Şiddetli vakalarda bulantı, kusma, halsizlik, ishal veya kabızlık eşlik edebilir.
2. Sekonder Dismenore
Daha ileri yaşlarda görülen bu tür, genellikle pelvis içi bir patolojiye bağlıdır. Ağrı adetin 3. gününden uzun sürüyorsa veya kanamasız dönemlerde de ortaya çıkıyorsa sekonder dismenoreden şüphelenilir.
Sekonder dismenoreye neden olan patolojiler:
- Endometriozis ve myomlar
- Genital enfeksiyonlar
- Rahim ağzı darlığı veya rahim pozisyonu
- Spiral kullanımı
- Rahim içi yapışıklıklar ve tümörler
- Çift uterus veya kapalı kızlık zarı gibi anatomik sorunlar
Dismenore Şiddet Sınıflandırması (Grading)
| Seviye | Ağrı Durumu | Günlük Aktivite | Belirtiler | İlaç Gereksinimi |
|---|---|---|---|---|
| Grade 1 | Yok | Engel yok | Yok | Gerekmez |
| Grade 2 | Hafif | Nadiren etkilenir | Yok | Nadiren |
| Grade 3 | Var | Etkilenir | Belirgin | Gerekli |
| Grade 4 | Şiddetli | Ciddi engel | Bulantı, kusma, halsizlik | Mutlaka gerekli |
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Eğer ağrı adet kanamasından bağımsız zamanlarda oluşuyorsa, çok şiddetliyse, 2-3 günden fazla sürüyorsa veya tipik adet krampları formunda değilse mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Baş Etme Yöntemleri ve Tedavi Seçenekleri
Tıbbi tedavi öncesinde yaşam tarzında yapılacak değişiklikler ağrıyı hafifletebilir:
- Beslenme: Çay, kahve, çikolata ve kola gibi uyarıcılardan uzak durulmalıdır.
- Uygulamalar: Ağrılı bölgeye sıcak uygulama ve masaj yapılmalı, istirahat edilmelidir.
- Yaşam Tarzı: Düzenli egzersiz yapılmalı, günde 2 litre su tüketilmeli ve ılık duş alınmalıdır.
- Alışkanlıklar: Sigara içilmemeli, alkol tüketimi sınırlandırılmalıdır.
Önemli Not: Dismenore psikolojik bir sorun değildir ve doğum yapmak her zaman bu sorunu ortadan kaldırmaz. Tedavi sürecinde NSAİ analjezikler, doğum kontrol yöntemleri, düz kas gevşelticiler veya gerekli durumlarda cerrahi yöntemler (Presekral nörektomi) kullanılabilir.
