Dış gebelik !
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dış Gebelik Nedir ve Neden Önemlidir?
Dış gebelik (ektopik gebelik), döllenmiş bir yumurtanın rahim boşluğu (uterus) dışında bir dokuya yerleşmesiyle karakterize tıbbi bir durumdur. İstatistiksel verilere göre, tüm gebeliklerin yaklaşık %2'sini oluşturan bu tablo, Amerika Birleşik Devletleri'nde yılda ortalama 100 bin vakada görülmektedir. Gebeliğin ilk üç ayı olan birinci trimester dönemindeki ölümlerin başında gelen dış gebelik, gebelikle ilişkili toplam ölümlerin %9'undan sorumludur.
Klinik süreçte ilk muayenede %40 oranında yanlış teşhis konulabilmesi, bu konuyu tıbbi malpraktis vakalarının önemli nedenlerinden biri haline getirmektedir. Dış gebelikteki hayati risk, normal vajinal doğum veya düşüklerden daha yüksektir. Bir kez dış gebelik geçiren kadınlarda, sonraki gebelikte aynı durumun tekrarlama riski 7 ila 13 kat artış göstermektedir. Gelecekteki gebelik projeksiyonlarında ise rahim içi normal gebelik şansı %50-80, tekrar eden dış gebelik şansı %10-25 aralığındayken, geri kalan hasta grubu kısırlık sorunuyla karşılaşabilmektedir.
Dış Gebeliğin Nedenleri ve Mekanizmaları
Dış gebelik, temel olarak fallop tüplerinde (tuba) meydana gelen hasar veya fonksiyon bozuklukları nedeniyle oluşur. Bu nedenler mekanik ve fonksiyonel faktörler olmak üzere iki ana kategoride incelenir:
- Mekanik Faktörler: Döllenmiş yumurtanın rahim boşluğuna ilerlemesini fiziksel olarak engelleyen veya yavaşlatan unsurlardır.
- Fonksiyonel Faktörler: Fallop tüplerinin hareketliliğini (motilite) bozan durumlardır. Sadece progestin içeren doğum kontrol hapları, luteal faz defektleri, sigara kullanımı ve vajinal duş gibi alışkanlıklar bu grupta yer alır.
Dış Gebelik İçin Risk Faktörleri
Dış gebelik oluşumunda rol oynayan risk faktörleri, relatif risk oranlarına göre üç grupta sınıflandırılmaktadır:
| Risk Seviyesi | Risk Faktörü | Relatif Risk Oranı |
|---|---|---|
| Yüksek Risk | Tubal düzeltme cerrahisi | 21.0 |
| Tubal sterilizasyon | 9.3 | |
| Geçirilmiş dış gebelik | 8.3 | |
| İnutero DES maruziyeti | 5.6 | |
| Önceki salpenjit | 4.0 | |
| Orta Risk | Kısırlık (İnfertilite) | 2.5 |
| Geçirilmiş genital enfeksiyon | 2.5 - 3.7 | |
| Çoğul partner | 2.1 | |
| RİA kullanımı (Sadece progestinli) | 2.0 - 3.0 | |
| Hafif Risk | Geçirilmiş abdominal/pelvik cerrahi | 0.93 - 3.8 |
| Sigara kullanımı | 2.3 - 2.5 | |
| Vajinal duş | 1.1 - 3.1 | |
| 18 yaşında cinsel ilişki | 1.6 |
Şikayetler ve Klinik Bulgular
Dış gebelik tablosu, hiçbir belirti vermeyen asemptomatik durumdan, hayati tehlike arz eden şok tablosuna kadar geniş bir yelpazede seyredebilir. Tanıda klasik üçleme olarak adlandırılan şu belirtiler kritiktir:
- Karın ağrısı (%50 oranında yaygın tarzda görülür)
- Anormal vajinal kanama
- Amenore (Adet gecikmesi)
Bunlara ek olarak baş dönmesi, sersemlik, bulantı, kusma ve ishal gibi şikayetler eşlik edebilir. Fiziksel muayenede ise karın ve servikal hassasiyet, ele gelen hassas kitle ve rüptür (yırtılma) durumuna bağlı olarak taşipne, hipotansiyon ve çarpıntı gibi bulgular saptanabilir.
Tanı Yöntemleri ve Laboratuvar Tetkikleri
Doğru teşhis için laboratuvar bulguları ve görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilmelidir:
- Serum Beta-HCG Ölçümü: Gebeliği doğrular ancak dış gebelikte HCG değerleri normal gebelikteki gibi iki günde bir iki katına çıkmaz.
- Ultrasonografi: Transvajinal sonografi tercih edilen yöntemdir. Rahim içinde gebelik kesesi görülmemesine rağmen HCG değerinin yüksek olması tanıyı kesinleştirir.
- Kan Sayımı: Kan kaybını takip etmek için ardışık ölçümler hayati önem taşır.
- Ayırıcı Tanı: Belirtiler; akut apandisit, adneks torsiyonu, abortus (düşük), korpus luteum kisti ve pelvik inflamatuar hastalık gibi durumlarla karıştırılmamalıdır.
Dış Gebelik Yerleşim Bölgeleri
Dış gebelik vakalarının %80'den fazlası fallop tüplerinde yerleşir. Dağılım oranları şu şekildedir:
- Ampullar: %80
- İstmik: %12
- Fimbriyal: %5
- Kornual ve İnterstisiyel: %2
- Diğer: Abdominal, ovaryen ve servikal gebelikler (daha nadir görülür).
Tedavi Seçenekleri
Tedavi yaklaşımı; hastanın klinik semptomlarına, HCG titresi değerine ve ultrason bulgularına göre belirlenir. Başlıca üç yöntem mevcuttur:
- Laparoskopi: Hastanın durumu stabilse ve yoğun iç kanama yoksa tercih edilir. Salpengostomi veya parsiyel salpenjektomi uygulanabilir.
- Laparotomi: Şiddetli iç kanama, rüptür veya belirli lokalizasyonlardaki (kornual, abdominal vb.) akut batın tablolarında tercih edilen açık cerrahi yöntemdir.
- Medikal Tedavi: HCG düzeyi uygun, akut batın tablosu olmayan ve 3 cm'den küçük vakalarda Metotreksat kullanımı bir seçenektir.
Önemli Not: Rh uygunsuzluğu (kan uyuşmazlığı) tespit edilen vakalarda mutlaka Rho GAM uygulaması yapılmalıdır.
