ÇOCUKLARDA OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK (OKB)

Çocuk ve Ergenlerde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB); bireyin sosyal, mesleki işlevselliği ve toplumsal etkinlikleri üzerinde önemli ölçüde bozulmaya neden olan, obsesyon (saplantı) ve kompulsiyonlarla (zorlantı) karakterize, süregen bir hastalıktır. Bu rahatsızlık, çocukluk ve ergenlik döneminde bireyin günlük yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilmektedir. Hastalığın temelini oluşturan bu iki kavram, bireyin kontrolü dışında gelişen bir döngü yaratır.

Obsesyon ve Kompulsiyon Kavramları

Obsesyonlar, kişinin iradesi dışında oluşan, bastırılamayan, iç sıkıntısına yol açan ve yineleyici bir biçimde kendini gösteren düşünce, dürtü ya da düşlemlerdir. Kişi bu düşünceleri mantığına, inançlarına ve ahlak anlayışına ters bulsa da bunlardan kurtulmakta zorluk çeker.

Kompulsiyonlar ise rahatsız edici düşüncelerin oluşturduğu kaygıyı azaltmak ya da korkulan sonuçlardan korunmak amacıyla yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Birey, bu eylemleri normal yaşantısıyla örtüştürmez ve genellikle anlamsız bulur; ancak yapmaktan da geri duramaz.

OKB’nin Yaygınlığı ve Başlangıç Yaşı

Çocuk ve ergenlerde OKB’nin yaygınlığı %0.2-4 arasında değişkenlik göstermektedir. Hastalığın başlangıç yaşı en sık 7, ortalama ise 10 olarak saptanmıştır. Ancak klinik olarak tedavi gerektiren vakaların yaşamın ilk yıllarında dahi görülebildiği bilinmektedir.

Bilimsel araştırmalar, OKB tanısı alan erişkinlerin %80’inin belirtilerinin 18 yaşından önce başladığını ortaya koymaktadır. Önemli bir kural olarak; OKB ne kadar erken yaşta başlarsa, hastalığın gidişatı o kadar olumsuz seyretme eğilimi göstermektedir. Başlangıç genellikle sinsi bir şekilde çocukluk veya ergenlik çağında gerçekleşir.

Tanı Sürecinde Yaşanan Gecikmeler ve Nedenleri

OKB’nin başlangıcı ile resmi tanının konulması arasında genellikle 2-3 yıllık bir süre geçmektedir. Tanı sürecinin bu denli gecikmesinin temel nedenleri şunlardır:

• Ailelerin, çocuğun kaygısını azaltmak amacıyla obsesyon ve kompulsiyonlara eşlik etmesi.
• Çocukların ve ailelerin belirtileri çevrelerinden gizleme eğilimi.
• Ebeveynlerin kendi benzer belirtileri nedeniyle çocuktaki semptomları fark edememesi.
• Çocukların iç görülerinin zayıf olması sebebiyle bu durumu normal algılamaları.
• Ergenlerin, damgalanma korkusuyla düşüncelerini paylaşmaktan çekinmesi.
• Tıbbi personelin çocuk ve ergenlerde OKB belirtileri konusundaki bilgi eksikliği.

Sık Görülen Obsesyon ve Kompulsiyon Belirtileri

OKB tanısı alan olguların %95’inde obsesyonlar ve kompulsiyonlar bir arada görülmektedir. Bu çocukların zeka düzeyleri normal toplum normlarındadır. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• En Sık Obsesyon: Bulaşma ile ilgili yineleyen düşünceler (mikrop kapma korkusu vb.).
• En Sık Kompulsiyon: Yıkanma ve temizlenme eylemleri.
• Diğer Kompulsiyonlar: El yıkama, sıraya koyma, kontrol etme, dua etme, sayma ve sözcükleri sessizce yineleme.

Normal Çocukluk Ritüelleri ile OKB Ayrımı

Her tekrarlayıcı davranış OKB belirtisi olmayabilir. Çocukların gelişim süreçlerinde normal kabul edilen bazı ritüeller bulunmaktadır. Aşağıdaki tabloda yaş gruplarına göre normal karşılanan ritüeller özetlenmiştir:

OKB’ye Eşlik Eden Diğer Ruhsal Bozukluklar

Çocuklarda OKB tek başına görülmekten ziyade, %40-50 oranında başka bir ruhsal bozuklukla birlikte seyreder. Özellikle erkek çocuklarda hastalık daha ağır seyretmekte ve ek bozukluklara daha sık rastlanmaktadır.

1. Majör Depresif Bozukluk: OKB’li çocuklarda yaşam boyu görülme oranı %65-80 arasındadır.
2. Anksiyete Bozuklukları: Yaygın anksiyete ve panik bozukluk gibi durumlar %50 oranında eşlik eder.
3. Diğer Bozukluklar: Tik bozuklukları, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve davranım bozuklukları sıklıkla tabloya dahil olmaktadır.