Çocuklarda Kaygı Bozuklukları

Anksiyete (Kaygı) Nedir?

Anksiyete, organizmanın tanımlanabilen veya tanımlanamayan durumlar karşısında yaşadığı gerginlik, kaçınma ve kaçma gibi tepkilerle ortaya çıkan nahoş bir duygu durumudur. Gerçek bir tehlike anında bu his hayati bir savunma mekanizmasıyken, yanlış algılama ve yorumlamalar sonucu oluştuğunda uygunsuz ve sorun yaratıcı bir hal almaktadır. Bu durum, bireyin hem duygusal hem de düşünsel dünyasında ciddi bir baskı unsuru oluşturabilir.

Anksiyete Bozukluklarında Temel Risk Etmenleri

Kaygı bozukluklarının gelişiminde biyolojik, çevresel ve yapısal faktörler bir arada rol oynamaktadır. Literatürde öne çıkan temel risk faktörleri şu şekilde sıralanmaktadır:

• Yapısal huy özellikleri ve bireysel mizaç farklılıkları.
• Genetik etki (toplam etkinin %40’ının altında olduğu öngörülmektedir).
• CO2’e aşırı duyarlılık sonucu gelişen solunum düzensizlikleri.
• Ebeveynlerde görülen Kaygı Bozukluğu veya Depresyon gibi ruhsal rahatsızlıklar.
• Anne-baba yetiştirme tutumları: Aşırı korumacı yaklaşım, örseleme, otonomi gelişiminin engellenmesi ve çocuğun kaygısını yatıştıramama.

Çocuklarda Kaygı Bozuklukları ve Görülme Sıklığı

Erişkinlerde görülen tüm kaygı bozuklukları çocuklarda da ortaya çıkabilmektedir; ancak klinik tablolarda gelişim dönemine özgü farklılıklar mevcuttur. Toplumda görülme sıklığı %5 ile %10 arasında değişen bu bozukluklar arasında, yetişkinlerde tanısı bulunmayan Ayrılma Kaygısı Bozukluğu çocuklarda oldukça yaygındır.

Kaygı Bozukluğu Tipleri ve Klinik Özellikleri

Kaygı bozuklukları, belirtilerin odağına ve yaşanma biçimine göre farklı kategorilere ayrılmaktadır. En sık karşılaşılan türler şunlardır:

1. Fobik Bozukluk ve Sosyal Fobi

Fobik Bozukluk, belirli bir nesneye (hayvanlar, yükseklik, kan vb.) karşı duyulan mantıksız korkuları ifade eder. Sosyal Fobi ise bireyin incelenme, alay edilme veya aşağılanma korkusuyla sosyal ortamlarda yoğun kaygı yaşamasıdır. Bu kişiler genellikle sadece çok iyi tanıdıkları insanların yanında rahat ederler; yaygın formunda ise her türlü sosyal ortamdan kaçınma eğilimi gösterirler.

2. Ayrılma Kaygısı Bozukluğu

Çocukluk dönemine özgü olan bu bozukluk, çocuğun evden veya bağlandığı kişilerden ayrılması durumunda gösterdiği aşırı kaygı tepkisidir. Bu durum, çocuğun yaşına uygun olan günlük işlevlerini ciddi şekilde bozmaktadır.

3. Yaygın Kaygı Bozukluğu (YAB)

Yaşamın birçok alanına (dış görünüş, okul, finansal durum, gelecek) yayılan kaygıların bir arada olmasıdır. Bu bozukluğun temelinde belirsizliğe tahammülsüzlük yatar. Kişiler, net olmayan durumları sıkıntı verici bulur ve ne pahasına olursa olsun bu belirsizlikten kaçınmaya çalışırlar.

4. Panik Bozukluğu

Herhangi bir uyarana bağlı olmaksızın, aniden başlayan ve bir felaketin eşiğine gelmiş olma hissi veren yoğun korku nöbetleridir. Genellikle ergenlik döneminde başlar ve şu fizyolojik belirtilerle kendini gösterir:

• Taşikardi (kalp çarpıntısı) ve terleme.
• Nefes darlığı ve boğulma duygusu.
• Bedene veya çevreye yabancılaşma hissi.

5. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

Gerçek bir olay sonrası başlayan ve geçmişteki travmanın yeniden yaşanmasıyla karakterize olan bir tablodur. Kişinin bedensel bütünlüğünü tehdit eden şiddetli yaşantılar sonucu oluşur. Belirtileri arasında şunlar yer alır:

• Travmayı canlandıran içeriği yoksul oyunlar veya yineleyici düşünceler.
• Korkulu rüyalar ve flashback (geri-dönüş) anları.
• Sosyal içe dönme, duygulanımda kısıtlılık ve ani öfke nöbetleri.
• Uyarılmada artış, konsantrasyon güçlüğü ve sürekli tetikte olma hali.

Eş-Hastalanma ve Komorbidite

Anksiyete, sadece bağımsız bir bozukluk değil, aynı zamanda birçok klinik tabloda bir belirti olarak ortaya çıkabilir. Kaygı bozukluklarına sıklıkla eşlik eden diğer durumlar şunlardır:

Tedavi Yöntemleri

Anksiyete bozukluklarının tedavisinde multidisipliner bir yaklaşım benimsenmektedir. Tedavi süreci hastanın ihtiyacına göre Psikoterapi veya Psikoterapi ile Farmakoterapi (İlaç tedavisi) kombinasyonu şeklinde planlanır. Özellikle Bilişsel Davranışçı Psikoterapiler ve Aile Terapileri, semptomların yönetilmesinde ve işlevselliğin yeniden kazanılmasında en etkili yöntemler arasında yer almaktadır.