Çocuklarda İdrar Kaçırma ve Alt Üriner Sistem Semptomlarının Ayrıştırılması
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuklarda Alt Üriner Sistem Fonksiyon Bozuklukları ve Terminoloji
Mesane sfinkter işlev bozuklukları, çocuk ürolojisi polikliniklerine yapılan başvuruların yaklaşık %40'ını oluşturan oldukça yaygın bir problemdir. Mesanenin hem dolma hem de boşaltma fazlarını kapsayan bu bozukluklar bütünü, genel olarak işeme bozuklukları başlığı altında toplanmaktadır. Ancak bu terim, sıklıkla sadece boşaltma fazı sorunu olan disfonksiyonel işeme ile karıştırılmaktadır.
Uluslararası Çocuk Kontinans Derneği (ICCS), bu kavram karmaşasını önlemek adına Alt Üriner Sistem Fonksiyon Bozukluğu (LUT Dysfunction) teriminin kullanılmasını önermektedir. Semptomların heterojen yapısı ve birbiriyle çakışması, bu bozuklukların sınıflandırılmasını ve ayrıştırılmasını karmaşık bir hale getirmektedir.
İşeme Bozukluklarında Kullanılan Skorlama Sistemleri
Semptomların standart bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla literatürde çeşitli skorlama sistemleri geliştirilmiştir. Bu sistemler, klinik değerlendirmede objektif veriler sunmayı hedefler:
- Farhat ve ark. (2000): İşeme bozuklukları skor sistemi (Dysfunctional voiding scoring system).
- Akbal ve ark. (2005/2014): İşeme bozuklukları ve inkontinans skor sistemi; daha sonra Alt Üriner Sistem Semptom Skoru olarak güncellenmiştir.
- Önen (2014): Kabızlık semptomlarının da dahil edildiği modifiye Önen İşeme Bozuklukları Skalası.
Bu skorlama sistemlerinin dilimize çevrilmesi sürecinde yaşanan terminoloji farklılıkları, genel işeme bozuklukları ile spesifik bir boşaltma sorunu olan işeme disfonksiyonunun karıştırılmasına neden olabilmektedir.
Alt Üriner Sistem Fonksiyon Bozukluklarının Sınıflandırılması
ICCS tarafından önerilen ve genel kabul gören terminolojiye göre alt üriner sistem fonksiyon bozuklukları üç ana grupta incelenmektedir:
- Nörojenik Mesane Sfinkter İşlev Bozuklukları
- Nörojenik Olmayan Mesane Sfinkter İşlev Bozuklukları
- Yapısal Anomaliler
Nörojenik olmayan grupta yer alan çocuklarda, günümüz teknolojisiyle saptanabilen bir nörolojik veya anatomik anomali bulunmamaktadır. Ancak, gizli spinal disrafizm veya gerilmiş omurilik sendromu gibi nörojenik durumlar ile fonksiyonel bozukluklar benzer semptomlar gösterebilir. Bu durum, ayırıcı tanının önemini artırmaktadır.
Temel Alt Üriner Sistem Semptomları ve Tanı Kriterleri
Mesane sfinkter işlev bozukluğu olan olgularda yapılandırılmış anamnez ve anket formları kullanılmalıdır. Değerlendirme sürecinde aşağıdaki parametreler titizlikle sorgulanmalıdır:
- İnkontinans (İdrar Kaçırma): Gündüz, gece veya her ikisi.
- İşeme Sıklığı (Frequency) ve Aciliyet (Urgency).
- İşeme Hacmi ve İdrara Başlamada Zorluk (Hesitancy).
- Ikınarak İdrar Yapma (Straining) ve Zayıf Akım (Weak Stream).
- Kesik Kesik İşeme (Intermittency) ve Ağrılı İşeme (Dysuria).
- Kabızlık: Mesane ve rektumun yakın komşuluğu nedeniyle sıkça eşlik eder.
Eşlik eden bağırsak sorunları varsa durum Mesane Bağırsak Disfonksiyonu (BBD), yoksa Alt Üriner Sistem Disfonksiyonu olarak tanımlanır.
Klinik Tanı ve Ürodinamik Değerlendirme
ICCS, semptomların varlığına göre hastalıkları Aşırı Aktif Mesane (OAB), İşeme Erteleme, Az Aktif Mesane ve Disfonksiyonel İşeme gibi on farklı kategoride sınıflandırmıştır. Tanı sürecinde invaziv olmayan yöntemler önceliklidir:
| Yöntem | Açıklama |
|---|---|
| İşeme Günlüğü | İşeme hacmi ve sıklığının takibi. |
| Üroflow + EMG | Pelvik taban aktivitesi ve işeme eğrisinin (çan, kule, plato, staccato) analizi. |
| Ultrasonografi | Mesane duvar kalınlığı, kapasite ve rezidü idrar miktarının ölçümü. |
| Rektal Çap Ölçümü | 3 cm üzerindeki çaplarda kabızlık varlığının kanıtlanması. |
Klinik olarak tanı konulan hastalara Aşırı Aktif Mesane, ürodinami ile doğrulanmış olanlara ise Aşırı Aktif Detrusor tanımı yapılır. OAB olgularının %85-90'ında disfonksiyonel işeme birlikteliği görülebilmektedir.
Cinsiyete Göre Yapısal Anomaliler ve Cerrahi Yaklaşımlar
Erkek ve kız çocuklarında semptomlar benzer olsa da altta yatan yapısal nedenler farklılık gösterir. Kesin tanı için bazı durumlarda invaziv bir test olan ürodinami veya sistoskopi gerekebilir.
Erkek Çocuklarda Görülen Anomaliler
Erkeklerde mesane çıkış obstrüksiyonuna neden olan başlıca yapısal sorunlar şunlardır:
- Posterior Üretral Valv (PUV) ve hafif formları (Flap valve, mini valve).
- Cobb’s Collar (Moormann’s Ring).
- Meatal Stenoz ve Syringocele.
Bu olgularda Trans Üretral İnsizyon (TUI) uygulamaları, semptomlarda ve üroflow bulgularında belirgin düzelme sağlamaktadır.
Kız Çocuklarda Görülen Anomaliler
Kızlarda özellikle disfonksiyonel işemeye neden olan eksternal üretral meatus anomalileri (webbed meatus, covered hypospadias) dikkat çekicidir. Bu çocuklarda idrar akımının öne yönlenmesi tipik bir bulgudur. Meatoplasti operasyonu sonrası olguların yaklaşık yarısında ilave tedaviye gerek kalmadan iyileşme gözlenmektedir.
Sonuç
Mesane sfinkter işlev bozukluklarında sadece klinik semptomlara dayanarak doğrudan antikolinerjik tedaviye başlamak, altta yatan sekonder nedenlerin gözden kaçmasına yol açabilir. Başarılı bir tedavi süreci için primer spesifik nedenin doğru analiz edilmesi ve güncel ICCS terminolojisine uygun bir yol haritası izlenmesi esastır.
