BÖBREK, İDRAR YOLLARI VE İDRAR KESESİ TAŞLARINDA TEDAVİ

İdrar Yolları Taşları Nedir?

Güneydoğu Anadolu bölgemizde idrar yollarının en sık görülen hastalıklarının başında idrar yolları taşları gelmektedir. Böbrek taşları, en sık karşılaşılan ve şiddetli ağrıya neden olan böbrek rahatsızlıklarından biridir. İstatistiksel olarak erkeklerin %10’unda, kadınların ise %3’ünde hayatlarının bir döneminde böbrek taşı oluşumu gözlenmektedir.

Böbrekler, vücudun yan-arka kısımlarında yerleşmiş, yaklaşık yumruk büyüklüğünde organlardır. Bu organlar, üreter adı verilen dar tüplerle mesaneye (idrar torbası) bağlanır. Kanı süzerek faydalı maddeleri geri alan ve zararlı maddelerin idrarla atılmasını sağlayan bir filtre görevi görürler. Böbrekten süzülen idrar mesanede toplanır ve üretra kanalı vasıtasıyla vücuttan dışarı atılır.

İdrar Yolları Taşları Nasıl Oluşur?

Böbrek taşları, minerallerin ve diğer maddelerin böbrekte küçük parçacıklar halinde çökmesiyle meydana gelir. Normal şartlarda vücudun koruyucu mekanizmaları bu oluşumu engeller; ancak bazı durumlarda bu sistem etkisini yitirir. Oluşan parçacıklar küçükse, herhangi bir şikayete yol açmadan idrarla dışarı atılabilir. Daha büyük taşlar ise böbrekte veya idrar yolunda takılarak tıkanıklığa neden olabilir.

Taş Oluşumunda Risk Faktörleri

Taş oluşumunu tetikleyen pek çok farklı faktör bulunmaktadır. Bu risk faktörleri şu şekilde sıralanabilir:

• Ailede böbrek ve idrar yolu taşı öyküsü bulunması
• Yüksek doz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Uzun dönem hareketsiz kalma ve aşırı kilolu olma
• İdrar yolu enfeksiyonu ve tekrarlayan taş atakları
• Yüksek kan basıncı ve Gut hastalığı
• İltihaplı bağırsak hastalıkları ve böbrek hastalıkları
• Aşırı aktif paratiroid bezi, bazı kanser türleri ve belirli ilaçların kullanımı

Taş Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Taş hastalığı kendini çeşitli semptomlarla belli eder. En yaygın görülen belirtiler şunlardır:

• İdrarda kanama ve taş parçacıklarının görülmesi
• Yan bölgelerde yoğunlaşan şiddetli ve kıvrandırıcı ağrılar
• Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma şikayetleri
• Sık tekrar eden idrar yolu enfeksiyonları
• Çocuklarda karın ağrısı, iştahsızlık ve enfeksiyon durumları

Taş Hastaları İçin Yaşam Tarzı Önerileri

Taş oluşumunu engellemek veya mevcut durumu yönetmek için hastaların dikkat etmesi gereken kritik noktalar bulunmaktadır. Özellikle günlük 2-2.5 litre (10-12 bardak) sıvı tüketimi hayati önem taşır. Bölgemizdeki çeşme sularının aşırı mineralli olması nedeniyle, arıtma veya hazır su kullanımı tavsiye edilmektedir.

Beslenme düzeninde aşırı tuzlu, etli ve baharatlı yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Düzenli yürüyüş ve egzersizler ihmal edilmemelidir. Ayrıca, 6 ayda bir idrar analizi ve ultrasonografi incelemesi yaptırılmalıdır. Düşürülen taşlar analiz edilmeli ve taş oluşumuna yol açan sebeplerin aydınlatılması için deneyimli merkezlere başvurulmalıdır.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Taşların saptanmasında hastanın şikayetleri büyük önem taşır. Günümüzde en sık kullanılan teşhis yöntemleri ultrasonografi ve röntgen uygulamalarıdır. Bu yöntemler basit, pratik ve hasta için konforludur. Gerekli durumlarda ilaçlı böbrek filmi (IVP) çekilerek idrar yolları detaylıca görüntülenebilir.

Şiddetli ağrı ile başvuran hastalarda, güncel kılavuzlarca ilk tercih olarak spiral tomografi belirlenmiştir. Bu yöntem tüm taşları hızlı ve konforlu bir şekilde teşhis edebilmektedir. Ayrıca idrardaki kristalleri, kanama ve enfeksiyon durumunu değerlendirmek için idrar tahlili yapılması gereklidir.

Tedavi Seçenekleri ve Müdahale Kriterleri

İdrar yollarındaki taşların büyük bir kısmı kendiliğinden düşme eğilimindedir. Tedavi planı, taşın büyüklüğüne ve yerleşimine göre şekillenir. Müdahale gerekliliği genellikle taşın boyutuna göre şu şekilde değerlendirilir:

Taş Kırma Yöntemi (ESWL)

Vücut dışından gönderilen ses dalgaları ile taşların kırılması esasına dayanan ESWL, en az zahmetli tedavi yöntemidir. Çapı 2 cm'nin altındaki taşlarda oldukça etkilidir. Mardin Devlet Hastanesi bünyesinde bulunan son teknoloji cihazla, hastaların %90'ı tek seansta tedavi edilebilmektedir. Ancak aşırı şişmanlık, kanama bozuklukları ve tıkanıklık gibi durumlar bu yöntem için engel teşkil edebilir.

Endoskopik (Kapalı) İdrar Yolları Cerrahisi

Üreterdeki (idrar kanalı) taşların tedavisinde aletli girişimler kullanılır. Işıklı cihazlarla idrar kanalına girilerek taşlar doğrudan dışarı alınır veya lazerle kırılarak temizlenir. Üreteroskopik taş tedavisi, vücutta herhangi bir kesi yapılmadığı için hızlı iyileşme imkanı sunar. Özellikle alt bölge taşlarında ilk tercih edilen yöntemdir.

Perkütan Taş Cerrahisi (PNL - Kapalı Böbrek Ameliyatı)

ESWL ile kırılamayacak kadar büyük taşlar için uygulanan bu yöntemde, sırttan açılan küçük bir delikten böbreğe girilir. Perkütan taş cerrahisi, böbrek fonksiyonlarına zarar vermeyen ve hastanın kısa sürede günlük aktivitelerine dönmesini sağlayan yüksek başarı oranlı bir işlemdir. Günümüzde minimal invaziv tekniklerin gelişmesiyle, klasik açık ameliyatlar artık en son tercih edilen yöntem haline gelmiştir.