BESİN ALERJİSİ VE BESLENME
- Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli gıdalara verdiği anormal bir tepkiyken; besin reaksiyonları immünolojik olan ve olmayan şeklinde ikiye ayrılır.
- Alerjik reaksiyonlar sonucunda salgılanan kimyasallar; solunum sıkıntısı, deri kaşıntısı, kızarıklık ve ödem gibi çeşitli fiziksel belirtilere yol açar.
- Besin alerjisi tedavisinde temel yöntem, alerjen besinin diyetten tamamen çıkarılması ve yerine besin değeri denk olan güvenli alternatiflerin eklenmesidir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Besin Alerjisi ve Besin Reaksiyonu Nedir?
Besin alerjisi, herhangi bir besin tüketildiğinde veya besinin kokusu duyulduğunda bağışıklık sisteminin bu duruma verdiği normal olmayan bir yanıttır. Bir besinin vücuda alınmasından sindirilmesine kadar geçen süreçte ortaya çıkan istenmeyen durumlara ise besin reaksiyonu adı verilir. Bu reaksiyonlar, bağışıklık sistemini ilgilendiren immünolojik olanlar (besin alerjileri) ve bağışıklık sistemiyle ilişkili olmayan immünolojik olmayanlar (besin intoleransı) şeklinde iki ana kategoriye ayrılmaktadır.
Besin Alerjisi Mekanizması Nasıl Çalışır?
Alerjik reaksiyon süreci, alerjiye neden olan alerjen maddenin vücuda girmesiyle başlar. Bu durumda immunoglobulin E (IgE) antikoru dolaşıma geçerek mast hücreleri ile birleşir. Bu etkileşim sonucunda bazı kimyasal maddeler oluşarak hücre dışına salgılanır. Vücutta reaksiyona yol açan bu temel kimyasallar şunlardır:
- Histamin
- Seratonin
- Bradikinin
- Asetilkolin
Alerjik Reaksiyonların Vücuttaki Fiziksel Sonuçları
Salgılanan kimyasallar sonucunda vücutta çeşitli olumsuzluklar meydana gelir. Bu süreçte gözlemlenen temel reaksiyonlar şunlardır:
- Solunum ve bağırsak yollarındaki düz kaslarda kasılma (nefes darlığı ve şiddetli ağrı).
- Derideki sinir uçlarında aşırı uyarılma (kaşıntı).
- Kılcal damarlarda daralma (ciltte kızarıklık).
- Damar geçirgenliğinin artması (şişme/ödem).
Besin Alerjisi Görülme Sıklığı ve Tetikleyici Gıdalar
Besin alerjisi ve reaksiyonları, Türkiye genelinde yaklaşık %2 oranında görülmektedir. Bu oran yetişkinlerde %1 seviyesindeyken, çocuklarda %1 ile %10 arasında değişkenlik gösterir. Alerjiye en sık neden olan başlıca besinler arasında inek sütü, yumurta, buğday ürünleri, balık, kabuklu deniz ürünleri, yer fıstığı, ceviz, badem, yağlı tohumlar, çilek, kenevir, elma, havuç ve bazı baharatlar yer almaktadır.
Alerjen Maddelerin Gruplandırılması
Alerjen maddeler, içerdikleri protein yapılarına ve tetikledikleri mekanizmalara göre iki grupta incelenir:
1. Grup Alerjenler ve İçerikleri
Bazı temel besinlerin içinde bulunan ve alerjiye neden olan 1. grup bileşenler şu şekildedir:
| Besin Kaynağı | İçerdiği Alerjen Maddeler |
|---|---|
| İnek Sütü | Kazeinler, beta-laktoglobulin, alfa-laktoglobulin |
| Fındık | Visilin, profilin, glisin |
| Yumurta | Ovalbumin, ovotransferrin ve ovomukoid |
| Karides | Tropomiyosin |
| Soya Fasulyesi | Glisin, profilin, tripsin inhibitörü |
| Meyve ve Mısır (Elma, şeftali, kayısı) | Lipit taşıyıcı proteinler |
2. Grup Alerjenler
Bu gruptaki reaksiyonlar; alfa-amilaz, glukanaz, kitinaz ve profilin gibi enzim sistemlerinin uyarılmasıyla oluşur. 2. grup alerjenler genellikle çapraz reaksiyon veya oral alerji sendromu ile ilişkilidir. Bu grupta yer alan başlıca besinler; elma, avokado, kivi, kereviz, patates, armut, incir ve muzdur.
Besin Alerjisi Belirtileri Nelerdir?
Bir besinin alerjen olarak kabul edilebilmesi için vücuda her alındığında aşağıdaki belirtilerden bir veya birkaçının oluşması gerekir. Belirtiler sistemlere göre şu şekilde ayrılır:
- Sinir Sistemi: Baş ağrısı, migren, uyku düzeni bozuklukları, gerginlik, keyifsizlik ve huzursuzluk.
- Deri Semptomları: Ödem, kaşıntı, kızarıklık ve atopik dermatit.
- Solunum Yolu Semptomları: Hırıltı, öksürük, bronkospazm ve rinit.
- Gastrointestinal Semptomlar: Bulantı, kusma, diyare (ishal), karın ağrısı ve intestinal hipermobilite.
Besin Alerjisinde Diyet Tedavisi ve Uygulama Adımları
Besin alerjisinin teşhis ve tedavisinde beslenme programı kritik bir öneme sahiptir. Tedavi sürecinde Empirik diyet, Elementel diyet, Eliminasyon diyeti ve Birkaç besin diyeti gibi yöntemler uygulanır. Diyet tedavisi şu aşamalardan oluşur:
- Hastanın genel sağlık bilgileri detaylıca alınır ve öğün planlaması yapılır.
- Tüketilecek besin miktarları belirlenir.
- Alerjiye neden olan besin tespit edilerek diyetten tamamen çıkarılır.
- Çıkarılan besinin besin değerine denk, güvenli bir alternatif diyete eklenir.
- Hasta ve ailesine beslenme tedavisinin önemi kapsamlı şekilde anlatılır.
- Tedavi sürecinde oluşabilecek anemi, vitamin ve mineral eksikliği, asit-baz dengesizliği ve hipoproteinemi gibi riskler engellenir.
- Gebelik gibi hassas süreçlerde besin kısıtlamalarına ekstra dikkat edilmelidir.
Besin alerjisi yönetimi, mutlaka bir beslenme uzmanına danışılarak kişiye özel bir program dahilinde yürütülmelidir. Unutulmamalıdır ki; "Birisi için besin olan bir şey, başkası için zehir olabilir."
