Bebekler ve okul öncesi çocuklarda depresyon

Bebeklerde ve Okul Öncesi Çocuklarda Depresyon Görülür mü?

Birçok ebeveyn ve hatta ruh sağlığı profesyoneli için bebeklerde veya yeni yürüyen çocuklarda depresyon gelişebileceğini kabul etmek oldukça güçtür. Ancak bilimsel çalışmalar, bebeklik döneminde de depresif bozuklukların ortaya çıkabileceğini kanıtlamıştır. Bebeklerde depresyonun varlığı ilk kez 1940’lı yıllarda literatüre girmiştir.

Bebeklik Çağı Depresyonunun Tarihsel Gelişimi

Rene Spitz (1946), annelerinden ayrılan bebeklerde gözlemlediği ağır tabloyu "anakliktik depresyon" (anaclitic depression) olarak tanımlamıştır. Bu durum, fiziksel ihtiyaçlar karşılansa dahi bebeğin ruhsal acı nedeniyle hayatını kaybetmesine kadar varabilen ciddi bir süreçtir. Spitz'in tanımladığı bu tablonun temel özellikleri şunlardır:

• Üzüntü, endişe ve sosyal içe çekilme
• Çevreye karşı ilgisizlik ve uyaranlara verilen yanıtta azalma
• Gelişimsel gerileme ve hareketlerde yavaşlama
• İştah kaybı, yemeyi reddetme ve uykuya meyil
• Melankolik ve endişeli bir yüz ifadesiyle etrafa bakma

1960 ve 1970’li yıllarda, çocukların bilişsel ve duygusal kapasitelerinin yetersiz olduğu düşünülerek bu belirtiler "geçici" kabul edilmiştir. Ancak Puig-Antic (1978), ergenlik öncesi çocuklarda depresyonun varlığını kanıtlayan çalışmalarla bu algıyı değiştirmiştir.

Bağlanma Teorisi ve Depresyon İlişkisi

John Bowlby (1980), bakım veren kişiden ayrılan bebeklerin tepkilerini üç aşamada inceleyerek güvenli bağlanmanın önemini vurgulamıştır. Bowlby’nin tespit ettiği aşamalar şunlardır:

1. Protesto Aşaması: Yoğun ağlama, anksiyete, uyku ve beslenme sorunları görülür.
2. Depresif Sendrom: Apati (duygusuzluk), hareketliliğin azalması ve çevreye ilginin tamamen kaybolmasıdır.
3. Süreklilik: Bakım veren geri dönse dahi apatinin ve duygusal kopukluğun devam etmesi durumudur.

Okul Öncesi Dönemde Depresyonun Klinik Belirtileri

Okul öncesi dönemdeki çocuklarda depresyon, yetişkinlerdeki gibi tipik bir tablo sergilemek yerine genellikle "maskelenmiş belirtiler" ile kendini gösterir. Bu dönemde en sık karşılaşılan klinik bulgular şunlardır:

Kovacs (1984) ve Luby (2003) tarafından yapılan çalışmalar, okul öncesi depresyonun geçerliliğini pekiştirmiştir. Erken dönemde görülen bu bozukluk, tedavi edilmediğinde okul çağında ve ergenlikte kronik ve tekrarlayıcı bir seyir izleme riski taşımaktadır. Bu nedenle, çocukluk çağı depresyonunun erken teşhisi, ileride oluşabilecek daha ağır ruhsal bozuklukların önlenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.