Bebeğin iyilik halini değerlendiren testler
- Doğum öncesi dönemde uygulanan NST, BFP ve CST gibi testler, bebeğin kalp atışlarını ve fiziksel aktivitelerini inceleyerek fetal distres riskini belirlemeyi amaçlar.
- Doppler ultrasonografi ile kan akımı direnci ölçülürken, anne adayının bebek hareketlerini sayması bebeğin sağlık durumunu takip etmede etkili bir yöntemdir.
- Doğum esnasında uygulanan kardiotokografi ve pH ölçümü gibi yöntemler, bebeğin doğum stresine ve kasılmalara verdiği yanıtı izleyerek acil müdahale planlamasına yardımcı olur.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Antepartum Dönemde (Doğum Öncesi) Uygulanan Testler
Doğum eylemi başlamadan önce, bebeğin anne karnındaki sağlık durumunu değerlendirmek amacıyla çeşitli testler uygulanır. Bu testler, bebekte oluşabilecek riskleri önceden belirlemek ve gerekli müdahaleleri planlamak için kritik öneme sahiptir.
1. Non Stres Test (NST)
Non Stres Test (NST), fetusun kalp atışlarının seyrini ve bu atışların bebek hareketleriyle olan ilişkisini inceleyerek fetal distres (bebekte sıkıntı) taramasında kullanılan temel bir yöntemdir. Testin ismindeki "nonstres" ifadesi, doğum eylemi stresi (kasılmalar) henüz başlamadan yapıldığını belirtir.
- Uygulama Sıklığı: Genellikle haftalık uygulanır. Ancak İUGG (Rahimiçi Gelişim Geriliği), miad geçmesi ve preeklampsi gibi riskli durumlarda üç günde bir; EMR (Suların erken gelmesi) durumunda ise günlük olarak tekrarlanır.
- Uygulanışı: Anne adayı yatağa yatırılır ve karnına bebeğin kalp atışlarını algılayan bir prob bağlanır. Anne, bebeği her hareket ettiğinde elindeki düğmeye basar. Yaklaşık 20 dakika süren bu işlem sonucunda elde edilen verilere NST trasesi denir.
- Yorumlanması: Sağlıklı bir bebekte kalp atımı dakikada 120-160 arasındadır. Kalp atışlarındaki dalgalanmalar (değişkenlik), sinir sisteminin sağlıklı olduğunun göstergesidir. Hareketle birlikte kalp atışının hızlanmasına akselerasyon denir. Kriterler sağlanırsa test reaktif kabul edilir; aksi halde bebeğin uykuda olduğu düşünülerek uyandırma yöntemleri (ses uyarısı vb.) denenebilir.
Önemli Not: NST'nin reaktif çıkması bebeğin bir hafta içinde ölme riskinin binde 7 gibi düşük olduğunu gösterir. Ancak bu test, kordon sarkması veya plasentanın erken ayrılması (ablatio placenta) gibi ani gelişen durumları tahmin edemez.
2. Biyofizik Profil (BFP)
BFP, NST'ye ek olarak ultrason eşliğinde dört farklı parametrenin daha incelendiği kapsamlı bir tanı testidir. Özellikle nonreaktif çıkan NST sonuçlarını doğrulamak için kullanılır.
| Değerlendirilen Parametreler | Puanlama |
|---|---|
| NST Reaktifliği | 0 veya 2 Puan |
| Amnios Sıvısı Volümü | 0 veya 2 Puan |
| Bebeğin Solunum Hareketleri | 0 veya 2 Puan |
| Vücut Hareketleri | 0 veya 2 Puan |
| Kas Tonusu (Gerginliği) | 0 veya 2 Puan |
8-10 puan bebeğin iyi durumda olduğunu, 6 ve altı puan ise fetal distres şüphesini gösterir. Oligohidramnios (sıvı azlığı) durumunda, puan yüksek olsa bile kordon basısı riski nedeniyle doğum kararı erkene alınabilir.
3. Kontraksiyon Stres Test (CST)
Fetusun kalp atımlarının, doğum kasılmalarına verdiği yanıtı ölçer. Genellikle miadındaki gebeliklerde nonreaktif NST'yi doğrulamak için uygulanır. Serumla oksitosin verilerek veya meme ucu uyarısıyla suni kasılmalar oluşturulur. Trasede geç deselerasyon (kalp atışında özel çökme) görülmesi testin pozitif olduğu ve bebeğin risk altında olduğu anlamına gelir.
4. Doppler Ultrasonografi
Damar yatağındaki kan akımını ve direncini ölçen bir yöntemdir. Uteroplasental ünite ve kordon kan akımı hakkında bilgi verir.
- Kullanım Alanları: Preeklampsi, kronik hipertansiyon, diyabet ve gelişim geriliği takibinde kritiktir.
- Kritik Bulgular: Umbilikal arterde "ters akım" görülmesi, bebeğin karında ölme riskinin yüksek olduğunu ve acil doğum gerektiğini gösteren tek kesin bulgudur.
5. Bebek Hareketlerinin Sayılması (Ona Kadar Sayma Yöntemi)
Anne adayının kendi başına uygulayabileceği en eski ve etkili yöntemdir. Bebeğin 10 kez hareket etmesi için geçen süre takip edilir.
- Uygulama: Tercihen akşam saatlerinde, sakin bir ortamda yapılır.
- Uyarı Eşiği: Eğer bebeğin 10 kez hareket etmesi 1 saatten uzun sürüyorsa, vakit kaybetmeden doktora başvurulmalı ve NST yapılmalıdır.
İntrapartum Dönemde (Doğum Esnasında) Uygulanan Testler
Doğum kasılmaları sırasında bebeğe giden kan akımı geçici olarak azalır. Bu testlerin amacı, bebeğin bu stresli sürece dayanıp dayanamayacağını belirlemektir.
1. Fetoskop ve Kardiotokografi (CTG)
- Fetoskop: Bebek kalp seslerini (ÇKS) dinlemeye yarayan plastik veya metal borudur. Kasılma öncesi ve sonrası dinleme yapılarak fetal distres aranır.
- CTG: Doğum boyunca kalp atışları ve kasılmaları sürekli kaydeder. Kalp atışındaki çökmeler (deselerasyon), kordon dolanması veya plasental yetmezlik belirtisi olabilir. Olumsuz durumda anneye oksijen verilir, pozisyonu değiştirilir veya acil sezeryan planlanır.
2. Diğer Yardımcı Yöntemler
- Dijital Stimülasyon: Vajinal muayene sırasında bebeğin başına parmakla uyarı verilerek kalp atışının hızlanıp hızlanmadığı kontrol edilir.
- Fetal Saçlı Deride pH Ölçümü: Bebeğin kafa derisinden alınan kanla asidoz varlığı araştırılır.
- Mekonyum Takibi: Bebeğin ilk dışkısını (mekonyum) anne karnında yapması, özellikle diğer bulgularla birleştiğinde fetal distres kriteri olarak kabul edilir ve doğum sonrası solunum problemlerine karşı hazırlıklı olunmasını sağlar.
