Asit erozyonu ve atrizon, abrazyon, abfraksiyon : dişlerde madde kayıplarının ayırıcı tanıları
- Modern diş hekimliği yöntemleri sayesinde dişlerin ağızda kalma süresi uzamış, bu durum asit erozyonu gibi aşınma türlerinin görülme sıklığını artırmıştır.
- Diş aşınmaları; atrizyon, abrazyon ve erozyon gibi farklı etkenlere bağlı olarak gelişmekte olup, doğru teşhis için BEWE gibi skorlama sistemleri kullanılmaktadır.
- Asit erozyonu iç veya dış kaynaklı asitler nedeniyle oluşmakta ve dişlerde hassasiyet, renk değişimi ile doku kaybı gibi klinik belirtilerle kendini göstermektedir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Diş Aşınmaları ve Güncel Diş Hekimliği Yaklaşımları
Güncel diş hekimliği sağaltımları, dişlerin ağızda hizmet sürelerini önemli ölçüde uzatmıştır. Geçmiş yıllarda yetersiz tedavi seçenekleri nedeniyle genç yaşta diş çekimine maruz kalan birey sayısı, modern yöntemler sayesinde giderek azalmaktadır. Dişlerin ağızda kalma süresinin uzaması, karşılaşılan sorunların türlerinde ve tanı oranlarında da belirgin değişimlere yol açmıştır.
Dişlerde gözlemlenen madde kayıpları; sürtünme, kuvvet dağılımı, hatalı alışkanlıklar veya asidik etkiler gibi farklı etkenlere bağlı olarak gelişebilir. Bu aşınma türlerinin doğru teşhis edilmesi, uygulanacak tedavinin başarısı için kritik öneme sahiptir.
Diş Aşınma Türleri ve Ayırıcı Tanı
Diş yapısında meydana gelen aşınmalar, etiyolojilerine göre farklı isimler alır. Aşağıdaki tabloda temel aşınma türleri ve karakteristik özellikleri özetlenmiştir:
| Aşınma Türü | Tanım ve Ayırıcı Tanı Özellikleri |
|---|---|
| Atrizyon | Karşı çenelerdeki dişlerin birbirine temasıyla oluşur. Aşınan yüzeyler düz hatlıdır; bruksizmde daha belirgindir. |
| Demastikasyon | Besinlerin aşındırıcı etkisiyle oluşur. Özellikle sert ve lifli gıdalar tüketenlerde kesici kenarları etkiler. |
| Abfraksiyon | Okluzal kuvvetlerin diş boyun bölgesinde yarattığı stres sonucu oluşan kama şeklinde, keskin kenarlı defektlerdir. |
| Abrazyon | Hatalı diş fırçalama veya dış etkenler sonucu oluşan madde kaybıdır. |
| Erozyon | Bakteri kökenli olmayan, iç veya dış kaynaklı asitlerin mine ve dentinde yaptığı kimyasal aşınmadır. |
Modern Diş Hekimliğinde Asit Erozyonu Olgusu
- yüzyıl boyunca diş hekimliği temel olarak diş çürüğü, diş eti hastalıkları ve protez tedavilerine odaklanmıştır. Ancak 1990'lı yıllardan itibaren asit erozyonu, toplumda %90'a varan görülme sıklığıyla araştırmacıların birincil ilgi odağı haline gelmiştir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, sosyo-ekonomik nedenlerle diş çürüğü hala küresel bir sorun olsa da, asit erozyonu giderek artan bir tehdit oluşturmaktadır. Modern yaşamda dişlerin ağızda daha uzun süre kalması, asidik içeriklere maruz kalma süresini de artırarak bu tabloyu ağırlaştırmaktadır.
BEWE İndeksi ile Eroziv Aşınma Değerlendirmesi
Klinik çalışmalarda ortak bir dil oluşturmak amacıyla geliştirilen BEWE (Basic Erosive Wear Examination), dişlerdeki eroziv aşınmayı skorlayarak risk seviyelerini belirler. Bu skorlama sistemi, her dişin farklı yüzeylerindeki doku kaybını esas alır.
- Skor 0: Yüzey aşınması yok.
- Skor 1: Yüzey dokusunda kayıp başlangıcı.
- Skor 2: Yüzey alanının %50'sinden az sert doku kaybı.
- Skor 3: Yüzey alanının %50'sinden fazla sert doku kaybı.
Klinik Risk Seviyeleri ve Yaklaşımlar:
- Düşük Risk (Skor 3-8): Oral hijyen ve beslenme değerlendirmesi, 2 yıllık takip.
- Orta Risk (Skor 9-13): Etyolojik faktörlerin eliminasyonu, floridizasyon ve 6-12 aylık takip.
- Yüksek Risk (Skor 14+): İleri seviye koruyucu önlemler ve gerekli durumlarda restoratif sağaltım.
Asit Erozyonunun Nedenleri ve Klinik Belirtileri
Diş minesi, %96 oranında mineralden oluşan çok sert bir dokudur. Ancak asitlerle temas ettiğinde bu mineral yapısı çözülmeye başlar. Ağız ortamına asit girişi üç ana yolla gerçekleşir:
- Bakteriyel Kaynaklar: Şekerin bakteriler tarafından sentezlenmesi (diş çürüğüne yol açar).
- İç Kaynaklı Asitler: Reflü, Anoreksiya veya Bulimiya gibi hastalıklarda mide asidinin ağza gelmesi.
- Dış Kaynaklı Asitler: Asitli içecekler, meyve suları, C vitamini pastilleri ve mesleki maruziyet.
Erozyonun Klinik Bulguları
Asit erozyonu, bakteri kaynaklı çürüklerden farklı bir klinik tablo sergiler. En belirgin klinik bulgular şunlardır:
- Kenarlarda mine içerisinde düzgün yüzeyli çukurlaşmalar.
- Okluzal (çiğneyici) yüzeylerde dentin tabakasının açığa çıkması.
- Dişlerin ön yüzlerinde sarı-turuncu renk değişimi.
- Dentin hassasiyeti: Sıcak, soğuk, tatlı veya fırçalama sırasında oluşan kamaşma hissi.
- Kesici kenarlarda saydamlık artışı ve mine tabakasının incelmesi.
Sonuç olarak, asit erozyonu günümüzde konservatif diş hekimliğinin en güncel konularından biridir. Erken teşhis ve BEWE gibi indekslerle yapılan düzenli takipler, diş dokusunun korunması açısından hayati önem taşımaktadır.
