Anemi - kan değerinde düşme - kansızlık

Çocuklarda Kansızlık (Anemi) ve Demir Eksikliği Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Toplumumuzda en sık rastlanan kronik hastalıkların ilk beşinden biri olan kansızlık (anemi), aslında büyük oranda önlenebilir bir durumdur. Günlük gıdalarla yeterli demir alımını sağlamak mümkün olsa da dünya genelinde her 5 çocuktan 2'si (%40) kansızlık sorunu yaşamaktadır. Bu çocukların büyük bir kısmı durumun farkında değildir. Gelişmiş ülkelerde 0-5 yaş arası çocuklarda kansızlık oranı %4-20 arasındayken, az gelişmiş ülkelerde bu oran %80’lere kadar çıkmaktadır. Ülkemizde ise her iki çocuktan biri (%50) bu sorunla karşı karşıyadır.

Kansızlık (Anemi) Nedir ve Neden Olur?

Anemi, kanda bulunan alyuvarların veya bu hücrelerin içindeki hemoglobin miktarının azalmasıdır. Çocuklarda kansızlığın pek çok nedeni bulunsa da en yaygın olanı demir eksikliğine bağlı gelişen anemidir. Demir eksikliğinin temel nedenleri şunlardır:

• Yeterli ve dengeli beslenememe sonucu yetersiz demir alımı,
• Hızlı büyüme dönemlerinde vücudun artan demir ihtiyacı,
• Çeşitli nedenlerle meydana gelen kan kayıpları.

Çocuklarda Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Demir eksikliği anemisi her yaşta görülebilir ancak en sık 6 ay ile 2 yaş arasında rastlanır. Belirtiler genellikle yavaş geliştiği için fark edilmesi zordur. Belirgin bir kansızlık oluşana kadar semptomlar özgün olmayabilir. Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Pika: Gıda dışı maddelerin (kil, kum, kül, toprak, kağıt) yenmesi durumudur. Demir tedavisi sonrası genellikle düzelir.
• Fiziksel Belirtiler: Baş dönmesi, kulak çınlaması, ağız kenarında çatlaklar ve dilde kızarma.
• Tırnak ve Saç Sorunları: Tırnakların kaşık şeklini alması, kolay kırılması ve saç dökülmesi.
• Gelişimsel Gecikmeler: Yürüme, oturma ve konuşmada gecikme; öğrenme güçlüğü ve davranış bozuklukları.
• Bağışıklık Sistemi: Bağışıklığın zayıflaması sonucu sık hastalanma.

Bebeklerde Kansızlık ve Takviye Kullanımı

Annelerin demir depoları yetersiz olduğunda, doğuma son 1-2 ay kala bebeğe geçmesi gereken demir miktarı eksik kalır. Bu durumdaki bebeklerin 4. aydan itibaren demir ihtiyacı artar. Bu dönemde çocuklara kilogram başına 1-2 mg dozda demir damlası takviyesi önerilir. Ancak çocukta ateş varsa, ateşli dönemde bu damlaların verilmesi tavsiye edilmez.

Demir Eksikliğine İyi Gelen Gıdalar ve Beslenme Önerileri

Beslenmede demir yönünden zengin gıdalara ağırlık verilmelidir. Hayvansal gıdalar, demirin en iyi emildiği kaynaklardır.

• En Zengin Kaynaklar: Kırmızı sakatat, kırmızı et, tavuk, yumurta ve deniz mahsulleri (özellikle somon).
• Bitkisel Kaynaklar: Buğday, mısır, yulaf, kuru baklagiller ve kuruyemişler (badem, fıstık, ceviz).
• Pekmez: Bir çorba kaşığı pekmez yaklaşık 3 mg demir içerir.

Önemli Not: Ispanak ve kara lahana sanıldığı kadar yüksek demir faydası sağlamaz; içerdikleri bazı maddeler demir emilimini kısıtlar. Ayrıca buğday öğütülürken demirin %75'i kepeğinde kaldığından, tam tahıllar tercih edilmelidir.

Demir Emilimini Artıran ve Azaltan Faktörler

1. C Vitamini Etkisi: Günde bir bardak taze portakal suyu içmek, bitkisel kaynaklı demirin emilimini iki kat artırır.
2. Çay ve Kahve: Bu içecekler demir emilimini %75 oranında azaltır.
3. Kalsiyum Etkileşimi: Demir ilaçları ve zengin gıdalar, süt ürünleri ile beraber tüketilmemelidir. Arada en az bir saat bulunmalıdır.
4. İnek Sütü: Fazla tüketimi (günde yarım litreden fazla) kansızlığa yol açabilir.

Tedavi Süreci ve Yan Etkiler

Demir ilaçları genellikle öğün aralarında verilir. Tedavi sırasında dişlerde geçici siyah boyanma (dil köküne doğru verilerek azaltılabilir) ve dışkıda koyu renk görülebilir. Bulantı, kusma veya karın ağrısı gibi yan etkilerde doz ayarı yapılmalıdır.

Kan değerleri normale döndükten sonra, demir depolarının dolması için 1-2 ay daha yarı dozda ilaç kullanımına devam edilmelidir. Çocukların sağlıklı büyümesi için 18 yaşına kadar her yıl bir kez kan tahlili ve demir ölçümü yaptırması kritik öneme sahiptir.