Anal Fissür (Makatta Çatlak)

Anal Fissür (Makatta Çatlak) Nedir?

Anal fissür, anüsün iç yüzeyini kaplayan ve mukoza olarak adlandırılan pembe-kırmızı renkli, ince ve nemli dokuda meydana gelen çatlaklara verilen isimdir. Bu durum genellikle makatın ön ve arka orta hattında oluşur. Makatta çatlak gelişimi, bölgedeki hassas dokunun bütünlüğünün bozulmasıyla karakterize, ağrılı bir klinik tablodur.

Anal Fissürün Oluşma Mekanizmaları ve Nedenleri

Çatlaklar çoğunlukla kronik kabızlık veya büyük boyutlu dışkılama sonucunda mekanik bir zorlanma ile oluşur. Bunun yanı sıra, şiddetli ishal vakaları da bölgede tahrişe yol açarak çatlak oluşumuna zemin hazırlayabilir. Daha nadir görülmekle birlikte, makattan cinsel ilişki de nedenler arasındadır. Makatta anal fissür varlığı, bölgedeki kaslarda anal spazma yol açar; bu spazm ise kan akışını kısıtlayarak çatlağın iyileşmesini engelleyen bir döngü oluşturur.

Anal Fissür Belirtileri Nelerdir?

Hastaların en tipik şikayeti, dışkılama sırasında ve hemen sonrasında başlayan, birkaç dakikadan birkaç saate kadar sürebilen şiddetli ağrıdır. Bu ağrıya genellikle dışkılama sonrası görülen parlak kırmızı kanama eşlik eder. Kronikleşmiş olgularda, çatlağın yakınında sentinel pili adı verilen bir cilt dokusu şişliği (bekçi meme) gelişebilir. Ayrıca, mukoza dokusunun açıkta kalması nedeniyle makat çevresinde şu belirtiler görülebilir:

• Makat çevresinde sürekli ıslaklık hissi
• Şiddetli kaşıntı
• Genel huzursuzluk ve rahatsızlık hissi

Tanı ve Muayene Yöntemleri

Anal fissür tanısı, uzman bir hekim tarafından yapılan gözle muayene ile kolaylıkla konulabilir. Akut dönemdeki çatlaklar çok ağrılı olabildiği için parmakla muayene (rektal tuşe) hastada ciddi acıya, hatta bayılmaya yol açabilir. Tanının netleştirilemediği kuşkulu durumlarda veya ek hastalıkları dışlamak amacıyla şu ileri tetkikler kullanılabilir:

• Anoskopi
• Rektoskopi
• Fleksibl sigmoidoskopi
• Kolonoskopi

Anal Fissür Tedavi Yöntemleri

Tedavi sürecinde temel amaç, ağrıyı dindirmek ve altta yatan spazmı çözerek doku iyileşmesini sağlamaktır. Tedavi yaklaşımları ilaç kullanımı, yaşam tarzı değişiklikleri ve cerrahi müdahale olarak gruplandırılır.

İlaç Tedavisi ve Yaşam Tarzı

Krem ve fitiller geçici rahatlama sağlasa da, altta yatan mekanizma düzeltilmedikçe tam iyileşme görülmez. Kabızlık veya ishal mutlaka tedavi edilmelidir. Hastalar, uygun beslenme programına ve hekim tarafından önerilen laksatiflere (dışkı yumuşatıcılar) ömür boyu dikkat etmelidir. Anal spazmı çözmek için GTN (gliseril trinitrat), diltizem içeren pomadlar veya botulinum toksini (botoks) enjeksiyonu uygulanabilir. Bu ilaçların baş dönmesi ve baş ağrısı gibi yan etkileri olabileceği unutulmamalıdır.

Sıcak Su Oturma Banyosu

Akut vakalarda günde beş kez, onar dakika süreyle yapılan sıcak suya oturma banyosu ağrıyı belirgin şekilde azaltır. Dışkılama sonrası yapılan oturma banyosu hem hijyen sağlar hem de iyileşme sürecini hızlandırır.

Cerrahi Tedavi Seçenekleri

4-6 hafta içerisinde iyileşmeyen çatlaklar kronik anal fissür olarak tanımlanır. Bu aşamada tıbbi tedavilerin başarı şansı düştüğü için cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Lateral İnternal Sfinkterotomi (Sfinkterotomi): Spazmı ortadan kaldırarak çatlağın kendiliğinden iyileşmesini sağlar. Ameliyat sırasında varsa sentinel pili de çıkartılır. Ameliyat sonrası ağrı 1-2 gün içinde kaybolur. Gaz veya dışkı kaçırma riski %1-2 gibi çok düşük bir orandadır ve genellikle geçicidir.

Ameliyat Sonrası Tekrarlama Riski

Cerrahi sonrası tekrarlama olasılığı düşüktür (%1-6). Ancak hastanın kronik kabızlığının devam etmesi riski artırır. Tekrarlayan vakalarda sfinkterotominin yeterliliği endoanal ultrasonografi veya anal manometre ile incelenir. İkinci ameliyatlarda gaz/dışkı kaçırma riskini minimize etmek için deneyimli ellerde mukozal ilerletme flebi tercih edilebilir.

Makatta Çatlağın Önlenmesi İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Anal fissür riskini azaltmak ve nüksleri önlemek için yaşam tarzında şu değişiklikler yapılmalıdır:

• Diyet: Bol su tüketilmeli, sebze ve posalı gıdalara ağırlık verilmelidir.
• Dışkılama Alışkanlığı: Tuvalet hissi ertelenmemeli, tuvalette uzun süre oturulmamalı ve fazla zorlanmamalıdır.
• Egzersiz: Yürüyüş gibi sportif aktiviteler bağırsak hareketlerini düzenleyerek kabızlığı önler.
• Risk Grupları: Bebeklerde ve gebelikte kabızlık/ishal kontrol altında tutulmalıdır. Ayrıca Crohn hastalığı, sfiliz ve tüberküloz gibi hastalıklar anal fissür riskini artırabilir.