Anal Apse/Fistül (Makatta Şişlik/Akıntı)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Anal Apse ve Anal Fistül Nedir?
Anal apse, makat bölgesinde iltihaba bağlı olarak gelişen, ağrılı ve akıntılı şişkinliklerdir. Çoğunlukla anal fistül oluşumuna zemin hazırlayan bu durumlar, proktolojik açıdan birlikte ele alınması gereken rahatsızlıklardır. Anal apse tedavisinde en etkili yöntem cerrahidir ve kişinin günlük yaşamına konforlu bir şekilde devam edebilmesi için acilen müdahale edilmesi gerekir.
Anal fistüllerde ise şikayetler zaman zaman azalıyor gibi görünse de, müdahale edilmeyen bir fistül kendiliğinden yok olmaz. Tedavi erken dönemde gerçekleştirildiğinde, hem anal apse hem de anal fistüllerin tekrarlama olasılığı önemli ölçüde düşmektedir.
Anal Apse ve Anal Fistülün Oluşum Mekanizması
Makat bölgesinde dışkılamayı kolaylaştıran pek çok salgı bezi bulunur. Bakterilerin bu kanallarda enfeksiyon oluşturması veya kanalların tıkanması sonucu anal apse gelişir. Yoğun iltihap içeren bu apseler büyüdükçe kişinin yürümesini ve oturmasını zorlaştıracak kadar ağrılı hale gelebilir.
Anal fistül ise genellikle bu apse süreci sonrasında gelişen, apsenin başladığı salgı bezi ile salgının boşaldığı cilt yüzeyi arasında oluşan, normalde olmaması gereken tünel benzeri kanallardır.
Anal Apse ve Anal Fistül Kimlerde Görülür?
Bu rahatsızlıklar toplumun farklı kesimlerinde görülmekle birlikte belirli risk grupları öne çıkmaktadır:
- Cinsiyet: Erkeklerde kadınlara oranla 2 ila 7 kat daha fazla görülür.
- Yaş Aralığı: 20 - 60 yaş arası herkes risk grubundadır.
- Sıklık: En sık görüldüğü yaş ortalaması 40 civarıdır.
Anal Fistül Çeşitleri ve Sınıflandırması
1976 yılında Parks tarafından yapılan araştırmalarla makat fistülleri yapılarına göre gruplandırılmıştır. En sık karşılaşılan türler şunlardır:
| Fistül Türü | Görülme Sıklığı ve Özellikleri |
|---|---|
| İnter-Sfinkterik | Vakaların yaklaşık yarısını oluşturur. İç ve dış makat kasları arasında yer alır. |
| Trans-Sfinkterik | İkinci en sık görülen türdür. Dış makat kasının etrafından dolaşarak deriye uzanır. |
| Supra-Sfinkterik | Vakaların %20'sini oluşturur. Makat kaslarının tamamını katederek boşluğa açılır. |
Haritalandırma ve Goodsall Kuralı
Goodsall Kuralı, makat fistüllerinin dış ağızdan başlayarak makat içerisindeki "dentate line" bölgesine uzanışını tanımlar. Bu kurala göre fistüller bazen at nalına benzer komplike yapılar oluşturabilir. Günümüzde ameliyat stratejisi geliştirmek ve nüks riskini azaltmak için Pelvik MR ile haritalandırma yapılması, en güvenilir modern yaklaşımdır.
Belirtiler ve Tanı Yöntemleri
Anal apse belirtileri arasında makat bölgesinde ağrı, şişlik, kızarıklık, hassasiyet ve yüksek ateş öne çıkar. Anal fistül belirtileri ise dışkılama sırasında kanama, otururken artan zonklayıcı ağrı, akıntı ve buna bağlı kaşıntı ile kendini gösterir.
Kesin tanı için proktoloji alanında deneyimli bir cerrahın değerlendirmesi şarttır. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:
- Proktolojik Muayene (En sık kullanılan yöntem)
- Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
- Endorektal Ultrasonografi
- Fistülografi ve Rektoskopi
Anal Fistül Tedavi Yöntemleri
Anal fistülün tedavisi mutlak cerrahidir; ilaç, tablet veya krem kullanımının iltihabı kurutma veya kanalı kapatma üzerinde bir etkisi yoktur. Tedavide temel amaç, hastanın gaz ve dışkı kontrolünü (kontinens) koruyarak akıntıyı kesmek ve yarayı kapatmaktır.
Uygulanan Cerrahi Teknikler
- Klasik Cerrahi (Fistülotomi/Fistülektomi): Basit fistüllerde kanalın açılması veya çıkarılması işlemidir. İyileşme 3-5 hafta sürer.
- Seton Uygulamaları: Komplike fistüllerde kasları korumak için ip veya lastik (seton) kullanılır. Günümüzde ağrıyı azaltan Hibrid Seton yöntemi tercih edilmektedir.
- Mukozal İlerletme Flepleri: Fistül iç ağzının doku kaydırılarak kapatılmasıdır. Gaz/gaita kaçırma riski yüksek hastalarda %70 başarı sağlar.
- LIFT Yöntemi: Makat kasları arasındaki fistül kanalının bağlanmasıdır. Kanalın net bir boru şeklinde olduğu durumlarda yüksek başarı sağlar.
- LAFT (Lazer Yöntemi): Fistül tünelinin lazerle yakılarak kapatılmasıdır. Uygun vakalarda %80 başarı oranı vardır.
- VAFT (Video Yardımlı Tedavi): Özel endoskopik cihazlarla fistül yolunun izlenerek temizlenmesidir.
- Anal Tıkaç (Plug) ve Permacol: Fistül içine yerleştirilen dolgu maddeleridir. Genellikle özel durumlarda alternatif olarak kullanılır.
- PRP ve Kök Hücre: Kişinin kendi kanındaki büyüme faktörlerinin kullanıldığı, özellikle Crohn hastalığına bağlı fistüllerde umut vadeden yeni bir tekniktir.
