AKCİĞER KANSERİ TANI ve TEDAVİSİNE YAKLAŞIM

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Kanseri Nedir?

Akciğer kanseri, biyolojik özelliklerine ve hücre yapısına göre iki ana türe ayrılmaktadır. Tüm vakaların yaklaşık %85'ini oluşturan en yaygın tür küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK) iken, geri kalan %15'lik kesimi küçük hücreli akciğer kanseri oluşturur. Bu iki türün tedavi yaklaşımları ve hastalığın seyri (prognozu) birbirinden önemli ölçüde farklılık göstermektedir.

Türkiye’de KHDAK Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri

Küçük hücreli dışı akciğer kanseri, ülkemizde en sık görülen kanser türü olma özelliğini taşımaktadır. İstatistiksel verilere göre Türkiye'de her 100.000 nüfusta erkeklerde 59, kadınlarda ise 10 vaka görüldüğü tahmin edilmektedir. Bu veriler ışığında her yıl yaklaşık 27.000 yeni hasta teşhisi beklenmektedir.

Hastalığın alt grupları incelendiğinde en sık karşılaşılan tipler şunlardır:

• Yassı hücreli (skuamöz) tip
• Adenokarsinom tipi
• Büyük hücreli tip

Bu hastalığın gelişimindeki en temel ve en önemli risk faktörü ise sigara kullanımı olarak tanımlanmaktadır.

Tanı ve Evreleme Süreçleri

Akciğer kanseri şüphesi doğduğunda, hastalar genellikle akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi (BT) veya PET tomografi ile değerlendirilir. Ancak kesin teşhisin konulabilmesi için mutlaka biyopsi ile patolojik doğrulama yapılması gereklidir. Bu süreçte genellikle bronkoskopi yöntemi tercih edilmektedir.

Hastalığın evresini belirlemede standart ve ilk tercih edilen yöntem PET-BT'dir. Son yıllarda önemi artan Endobronşial Ultrasonografi (EBUS), fiberoptik bronkoskopinin ulaşamadığı alanlardaki lezyonların ve lenf nodlarının görüntülenmesini sağlar. EBUS rehberliğinde yapılan iğne aspirasyonu, özellikle mediastinal evreleme amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.

Akciğer Kanseri Taraması ve Erken Teşhisin Önemi

Ulusal Akciğer Kanseri Tarama Çalışması (NSLT), düşük doz BT’nin taramadaki etkinliğini kanıtlayan en kapsamlı araştırmadır. Bu çalışma, yüksek riskli bireylerde yıllık taramanın akciğer kanserine bağlı ölümleri %20 oranında azalttığını göstermiştir.

İleri Evre KHDAK Tedavi Yaklaşımları

Hastaların yaklaşık yarısı tanı anında evre IIIB veya evre IV (ileri evre) aşamasındadır. Erken evrelerde (Evre I-II) cerrahi müdahale standartken, lokal ileri evrelerde (Evre IIIA-IIIB) genellikle eşzamanlı kemoradyoterapi tercih edilir. İleri evre vakalarda ise temel yaklaşım kemoterapidir.

Bireyselleştirilmiş Tedavi ve Genetik Mutasyonlar

Tedavi kararı verilirken hastanın yaşı, performans durumu ve eşlik eden hastalıkları (diyabet, kalp sorunları vb.) titizlikle incelenmelidir. Özellikle yassı hücreli olmayan tiplerde, acil bir durum yoksa moleküler genetik testlerin sonuçları beklenmelidir. Tedavi seçiminde kritik rol oynayan belirteçler şunlardır:

• EGFR Mutasyonu: Hastaların yaklaşık %15'inde görülür; erlotinib, gefitinib ve afatinib gibi ilaçlar kullanılır.
• ALK Rearanjmanı: Hastaların %5'inde görülür; crizotinib gibi akıllı moleküller tercih edilir.

Kemoterapi ve İdame Tedavisi

Metastatik KHDAK tedavisinde sisplatin temelli kemoterapilerin sağkalım avantajı sağladığı kanıtlanmıştır. Güncel rehberler, iki ilaçtan oluşan rejimlerin 6 siklustan fazla verilmemesini önermektedir. 4 kür sonunda stabilite sağlanan hastalarda, histolojiye uygun olarak erlotinib, dosetaksel veya pemetrekset ile idame tedavisi düşünülebilir.

İmmünoterapi: Bağışıklık Sistemi ile Mücadele

Son yıllarda popülerlik kazanan immünolojik tedaviler, hastanın kendi bağışıklık sistemini kansere karşı güçlendirmeyi hedefler. Nivolumab ve pembrolizumab gibi anti-PD1 ilaçlar, ikinci basamak tedavide dünya standardı haline gelmiştir.

Ekim 2016'da FDA, pembrolizumabın kemoterapi almamış uygun hastaların birinci basamak tedavisinde kullanımını onaylamıştır. Ancak, Aralık 2016 itibarıyla bu ilaçların Türkiye'de akciğer kanseri tedavisinde kullanımı henüz ruhsatlı ve onaylı değildir.