Adet düzensizlikleri ve tedavisi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Adet Düzensizliği ve Normal Menstrüel Döngü
Adet düzensizliği kavramını doğru analiz edebilmek için öncelikle normal bir adet döngüsünün fizyolojik sınırlarını bilmek gerekir. Kadınlarda adet kanamaları genellikle 9-16 yaşları arasında başlar. Bir genç kız 15 yaşına gelmesine rağmen henüz adet görmemişse, mutlaka bir jinekolog tarafından değerlendirilmelidir.
Sağlıklı bir menstrüel siklus, bir adetin ilk gününden diğer adetin ilk gününe kadar geçen süreyi kapsar ve bu süre 25-35 gün arasında olmalıdır. Normal bir kanama süreci şu özelliklere sahiptir:
- Kanama Süresi: 2 ile 7 gün arası.
- Ortalama Kan Kaybı: Dönem başına yaklaşık 40 ml (günlük 3-4 ped).
- Anormal Kan Miktarı: 80 ml üzerindeki kanamalar fazla kabul edilir.
Adet Döngüsünün Fizyolojisi: Ovülasyon Süreci
Düzenli siklusları olan kadınlarda, periyodun yaklaşık 13-14. gününde hipofiz bezinden salgılanan LH hormonu artış gösterir. Bu artış, olgun follikülün çatlayarak yumurtanın serbest kalmasını, yani ovülasyonu (yumurtlama) sağlar. Bu süreç iki ana döneme ayrılır:
- Folliküler (Proliferatif) Dönem: Yumurtlamadan önceki yaklaşık 13-15 günlük süreç.
- Luteal (Sekretuvar) Dönem: Yumurtlamadan sonraki yaklaşık 14 günlük süreç.
Adet Düzensizliğinin Nedenleri
Adet kanamalarının normal düzenin dışında; daha sık, fazla veya belirsiz aralıklarla gerçekleşmesi adet düzensizliği olarak tanımlanır. Bu vakaların %75'i hormonal (disfonksiyonel) kaynaklıyken, geri kalanı organik nedenlere dayanır.
Organik ve Sistemik Nedenler
Ergenlik öncesi ve menopoz sonrası görülen kanamalar vakit kaybetmeden araştırılmalıdır. Hormonal olmayan başlıca nedenler şunlardır:
- Genital Organ Kaynaklı: Myomlar, polipler, adenomyozis, rahim ağzı veya rahim içi iltihapları (endometrit, servisit).
- Kanser ve Prekanseröz Yapılar: Rahim ağzı (serviks) kanseri, endometrium kanseri, CIN ve uterus sarkomu.
- Sistemik Hastalıklar: Tiroid hastalıkları, siroz gibi kronik karaciğer hastalıkları.
- Kan Hastalıkları: Von-Willebrand hastalığı, lösemi, ITP (idiopatik trombositopenik purpura).
- Dış Etkenler: Spiral kullanımı, doğum kontrol hapları veya iğneleri, gebelik komplikasyonları (düşük, dış gebelik).
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Adet düzensizliğinin kaynağını belirlemek için kapsamlı bir jinekolojik muayene şarttır. Tanı sürecinde aşağıdaki yöntemler izlenir:
| Yöntem | Uygulama Amacı |
|---|---|
| Ultrasonografi | Pelvik bölgedeki kitlelerin (myom, kist vb.) tespiti. |
| Endometriyal Biyopsi | 40 yaş sonrası kanser riskinin değerlendirilmesi. |
| SİS ve Histeroskopi | Rahim iç yapısının detaylı görüntülenmesi. |
| Laboratuvar Testleri | Gebelik testi, tam kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve TSH ölçümü. |
Disfonksiyonel Uterin Kanama
Organik bir neden bulunamadığında kanama disfonksiyonel kabul edilir. En yaygın sebebi anovulasyon (yumurtlamama) durumudur. Özellikle ilk adet sonrası ve menopoz öncesi dönemde sık görülür. Uzun süreli yumurtlamama ve progesteron eksikliği; rahim içi zarı kalınlaşması (hiperplazi) ve rahim kanseri riskini artırabilir.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi planı, kanamanın nedenine, hastanın yaşına ve çocuk istemine göre şekillendirilir:
- Cerrahi Müdahale (D&C): Dilatasyon ve küretaj hem kanamayı durdurur hem de patolojik tanı imkanı sağlar.
- Hormonal Tedavi: Yüksek doz östrojen, progesteron veya doğum kontrol hapları ile döngü düzenlenir.
- İlaç Tedavisi: Nonsteroid antiinflamatuar ağrı kesiciler kan kaybını azaltmada etkilidir.
- Üreme Tedavileri: Çocuk sahibi olmak isteyenlerde klomifen veya tüp bebek yöntemleri uygulanır.
- İleri Cerrahi: Tedaviye yanıt vermeyen vakalarda endometrial ablasyon veya histerektomi (rahmin alınması) gerekebilir.
