Yaşlılıkta Demans ve Birlikte Görülen Psikiyatrik Durumlar

Yaşlılıkta Demans ve Psikiyatrik Tabloların Gelişimi

Günümüzde yaşam süresinin uzaması ve yaşlı nüfusun artış göstermesi, yaşlılık dönemine özgü hastalıkları önemli bir sağlık gündemi haline getirmiştir. Bu süreçte en sık karşılaşılan sorunların başında demans (bunama) ve demansla birlikte seyreden çeşitli psikiyatrik tablolar gelmektedir. Bu durumlar, hem hastanın hem de hasta yakınlarının yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir.

Demansın erken evrelerinde sıklıkla depresyon ve apati tabloları gözlemlenmektedir. İstatistiksel verilere göre, demans hastalarında depresyon görülme sıklığı %10 ile %20 arasında değişkenlik göstermektedir. Bu belirtilerin doğru analiz edilmesi, uygun tedavi yönteminin belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Apati ve Depresyon Arasındaki Temel Farklar

Apati, sıklıkla depresyonla karıştırılan ancak klinik olarak farklılık gösteren bir durumdur. Çevreye karşı ilgisizlik, kişisel bakımda gözle görülür azalma ve amaca yönelik davranışların kaybı şeklinde kendini gösterir.

Birçok durumda bu tablo depresyon olarak değerlendirilse de, apati aslında bir depresyon türü değildir. Bu ayrımın yapılabilmesi uzmanlık gerektirir; çünkü antidepresanlar apati durumunda etkili olmamaktadır. Bu nedenle, hastadaki isteksizliğin kaynağının doğru teşhis edilmesi gerekir.

Yaşlılıkta Depresyon: Doğal Bir Süreç Değildir

Yaşlılık döneminde görülen depresyon, ciddi bir yeti yitimine yol açan ve yaşam kalitesini düşüren bir hastalıktır. Toplumdaki yaygın kanının aksine; üzüntü, ağlama nöbetleri, içe kapanma, uykusuzluk ve unutkanlık gibi belirtiler yaşlanmanın doğal bir sonucu değildir.

Yaşlı bireylerde depresyon belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• En az 2 haftadır devam eden mutsuzluk ve üzüntü hali.
• Düşüncelerde yavaşlama ve belirgin unutkanlık.
• Eskiden keyif alınan aktivitelerden (kitap okuma, TV izleme vb.) uzaklaşma.
• Gelecek ve sağlık konularında aşırı endişe duyma.
• Uyku bozuklukları (dalma güçlüğü, sık uyanma veya aşırı uyuma).
• İştah kaybı ve nedeni açıklanamayan bedensel ağrılar.
• Ölme isteği ve sosyal aktivitelerden tamamen kopma.

İntihar Riski ve Ailelerin Dikkat Etmesi Gerekenler

Yaşlılık depresyonunda intihar riski, diğer yaş gruplarına oranla çok daha yüksektir. Eğer hasta kendisini yakınlarına yük olarak görüyorsa, sık sık yalnız kalmak istiyorsa ve ölüm düşüncelerini dile getiriyorsa bu durum ciddiyetle ele alınmalıdır.

Ailelerin, hastanın kendisine zarar verebileceği araçları (ilaç, silah vb.) ortadan kaldırması ve hastayı yalnız bırakmaması hayati önem taşır. Unutulmamalıdır ki, yaşlılarda depresyon tedavisi psikoterapi ve ilaç desteği ile oldukça başarılı sonuçlar vermektedir.

Demans Hastalarında Görülen Diğer Psikiyatrik Belirtiler

Demans süreci sadece bellek kaybı ile sınırlı kalmayıp, çeşitli davranışsal ve ruhsal bozuklukları da beraberinde getirebilir:

1. Anksiyete (Kaygı Bozukluğu)

Demans hastalarında önemsiz olaylar hakkında aşırı endişe, para ve gelecek kaygısı, tek başına kalma korkusu ve aynı soruları sürekli tekrarlama gibi anksiyete belirtileri sıkça görülür.

2. Ajitasyon ve Agresyon

Isırma, vurma, yerinde duramama ve uygunsuz giyinme gibi davranışlar sergileyen hastalarda, hemen ilaç tedavisine başlamadan önce tetikleyici unsurlar sorgulanmalıdır. Ajitasyonu tetikleyebilecek bazı durumlar şunlardır:

• Sürekli ev değiştirme (çocukların evinde sırayla kalma).
• Gürültülü ortamlar veya eve yabancı misafir gelmesi.
• Ağrı, kabızlık veya tuvalet ihtiyacını ifade edememe.
• Unutulan bilgilerin hatırlanması için hastaya baskı yapılması.

3. Uyku ve Kişilik Değişiklikleri

Demans hastalarında gece-gündüz ritmi bozulabilir. Gündüz uyumasının engellenmesi ve demans ilaçlarının gündüz saatlerinde kullanılması önerilir. Ayrıca, uykuda sıçrama veya yataktan düşme gibi belirtiler Parkinson hastalığına işaret edebilir.

Kişilik değişiklikleri kapsamında; sakin birinin aşırı konuşmaya başlaması veya uygunsuz cinsel içerikli davranışlar görülebilir. Bu durumlarda hastanın dikkati başka yöne çekilmeli, gerekirse tıbbi destek alınmalıdır.

4. Sanrılar ve Varsanılar (Psikotik Belirtiler)

Bu tür belirtilerle karşılaşıldığında, hastanın güvenliğinin sağlanması ve uzman bir psikiyatrist kontrolünde tedavi sürecinin planlanması gerekmektedir.