Sağlıklı narsisizm ( özsevi )

Sağlıklı Narsisizm: Ruh Sağlığı İçin Bir Gereklilik

Narsisizm (özsevi), sanılanın aksine ruh sağlığının korunması ve sürdürülebilmesi için temel bir gerekliliktir. Weigert (1967), sağlıklı narsisizmi, bireyin döneme özgü arzularının tatmininden doğan özsaygı (self-esteem) ile ebeveyn gibi otorite figürlerinin korumasına duyulan güven arasındaki denge olarak tanımlar. Bir bireyin yaşamın zorluklarıyla başa çıkabilmesi için kendisini ölçülü bir şekilde sevmesi ve yeterli bir kendilik değeri duygusuna sahip olması elzemdir.

Eissler'e göre, sağlıklı ve olgun bir birey, sürekli bir narsisistik boşluk tehdidi hissetmeden, ikircikli olmayan nesne ilişkileri kurabilmelidir. Bu durum, bireyin içsel dengesini korurken dış dünya ile sağlıklı bağlar geliştirmesine olanak tanır.

Kimlik Oluşumu ve Özsevi Arasındaki Bağlantı

Kimlik gelişimi ile narsisizm kavramı arasında koparılamaz bir bağ bulunmaktadır. Sağlam ve tutarlı bir kimlik, ancak yeterli düzeyde bir özsevinin varlığıyla inşa edilebilir. Kimlik, gelişim süreci boyunca farklı kaynaklardan beslenerek şekillenir:

• Erken Dönem Etkileşimleri: Anne ve bebek arasındaki ilk temaslar kimliğin temelini oluşturur.
• Özdeşimler: Erken dönemdeki özdeşimler kimliği yapılandırır ve destekler.
• Farklılaşma Süreci: Kendilik ve nesne tasarımlarının birbirinden ayrışmasıyla kimlik gelişimi derinleşir.

Çocukluk döneminde, özellikle ödipal dönem öncesinde ve sırasında, karmaşık ve çelişkili özdeşimlerin sentezlenmesi kritik bir görevdir. Blos (1967) tarafından "ikinci bireyleşme" olarak adlandırılan ergenlik döneminde ise kimlik, yetişkinlik döneminin sağlam temellerini oluşturmak üzere yeniden yapılandırılır.

Gerçek Bir Kimliğin 7 Temel Özelliği

Akhtar (1992), sağlıklı ve gerçek bir kimliğin sahip olması gereken yedi temel özelliği şu şekilde sıralamaktadır:

1. Süreklilik Duygusu: Kişinin her zaman kendisi olduğu ve farklı kişilere karşı tutarlı nitelikler taşıdığı hissi.
2. Zamansal Süreklilik: Kendilik duygusunun zaman içinde kesintiye uğramadan devam etmesi.
3. Doğruluk ve Sağlamlık: Kimliğin içsel bir tutarlılığa sahip olması.
4. Gerçekçi Beden Algısı: Bireyin kendi bedeniyle barışık ve gerçekçi bir algıya sahip olması.
5. İçsel Sağlamlık ve Yalnızlık Gücü: Dingin bir ruh haliyle, korku duymadan yalnız kalabilme becerisi.
6. Cinsiyet Üzerine Nesnellik: Kendi cinsiyeti hakkında nesnel bir açıklığa sahip olma.
7. Toplumsal ve Vicdani Uyum: Bir grubun idealleriyle uyum içinde olma ve iyi içselleştirilmiş bir vicdan yapısı.

Narsisistik Bozukluklar ve Kimlik Karmaşası

Sağlıklı bir özsevi olmaksızın, ne ruhsal ne de bedensel düzlemde sağlam bir kimlik yapısı oluşturulamaz. Kimlik sorunları yaşayan bireylerde genellikle yetersiz ya da aşırı narsisizm gözlemlenmektedir. Bu bağlamda, kimlik bozuklukları ile narsisistik bozukluklar her zaman birbiriyle ilişkilidir.

Sigmund Freud, hipokondriak duyguların bedene aşırı yöneltilmiş özseviye dayandığını; depresyonda ise özsevinin üstbenliğe (süper-ego) yatırıldığını belirtmiştir. Bu durum, narsisistik yatırımın hangi kişilik bölümlerine yönlendirildiğine göre farklı klinik tabloların ortaya çıkabileceğini gösterir.

Kendilik Tasarımı ve Algısının Dinamikleri

Kendilik kavramını anlamak için kendilik imgesi ve kendilik tasarımı arasındaki farkı netleştirmek gerekir.

Sağlıklı bir özsevi geliştiren çocuk, ailesinden bağımsız olarak, başkaları tarafından reddedilse dahi kendisini sevmeye devam edebilir. Ancak örselenme (travma) veya bedensel acı gibi durumlar, bu gelişimi engelleyerek kimlik bütünlüğüne zarar verebilir.

Sonuç olarak, Weigert'in de belirttiği gibi, insanlar arasındaki bağımlılık ve dayanışma gereksinimi, sağlam bir kendilik değerine ulaşmayı zorlaştırabilir. Sosyal eşitsizlikler, saldırgan karşılaştırmalar ve yazgısal farklılıklar, bireyin özsevi dengesini ve dolayısıyla ruhsal sağlığını tehdit eden unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kaynakça: Vamık D. Volkan & Gabriele Ast, Özsevinin Dokusu, Halime Odağ Psikanaliz ve Psikoterapi Vakfı Yayınları.