RAŞİTİZM HASTALIĞI

Raşitizm Nedir?

Raşitizm, büyüme aşamasındaki kemik dokusunun yeterli düzeyde mineralize olamaması sonucunda ortaya çıkan bir kemik hastalığıdır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha sık görülen bu durum, çocukluk döneminde kemik gelişimini doğrudan etkiler. Kemik büyümesi tamamlandıktan sonra meydana gelen benzer mineralizasyon kusurları ise osteomalazi olarak adlandırılmaktadır.

Kemiklerin sağlıklı bir şekilde sertleşmesini sağlayan temel mineraller kalsiyum (Ca) ve fosfordur (P). Vücut sıvılarında ve dokularında bu minerallerin yeterli seviyede bulunması ise D vitamini sayesinde gerçekleşir. D vitamini, kemik sağlığı için vazgeçilmez bir düzenleyici rol üstlenmektedir.

D Vitamininin Kaynakları ve Vücuttaki İşleyişi

Vücudun ihtiyaç duyduğu D vitamini başlıca iki temel kaynaktan temin edilmektedir:

• Diyet Kökenli Ergosterol (Vitamin D2): Besinler yoluyla alınan formdur.
• Provitamin D3 (7-dehidrokolesterol): Deride ultraviyole (UV) ışınlarının etkisiyle D vitaminine dönüşen formdur.

Alınan D vitamini doğrudan aktif hale gelmez. Vitaminin vücutta etki gösterebilmesi için önce karaciğer, ardından böbrek üzerinde belirli işlemlerden geçerek aktif formuna kavuşması gerekmektedir.

Raşitizm Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?

Raşitizm, dünya genelinde daha çok gelişmekte olan ülkelerde görülen bir sağlık sorunudur. Özellikle hızlı büyüme dönemindeki çocuklarda ve sadece anne sütüyle beslenen, esmer tenli süt çocuklarında D vitamini eksikliği riski artmaktadır. Prematüre bebekler ise hem depoları eksik doğdukları hem de hızlı büyüdükleri için erken dönemde bu riskle karşı karşıya kalırlar.

Doğumsal raşitizm, hamilelik döneminde yetersiz beslenen ve güneş ışığından yeterince faydalanamayan annelerin bebeklerinde görülür. Bunun yanı sıra hastalığın gelişimine zemin hazırlayan diğer faktörler şunlardır:

• Karaciğer ve böbrek hastalıkları (D vitamininin aktifleşmesini bozar),
• Bağırsak emilim bozuklukları,
• Bazı antikonvülzan ilaçların kullanımı.

Raşitizm Belirtileri ve Klinik Bulgular

Hastalık en sık 3 ay ile 2 yaş arasındaki çocuklarda klinik belirti vermektedir. Süt çocukluğu döneminde gözlemlenen temel bulgular şunlardır:

• Kafa kemiklerinde yumuşama ve bıngıldakta genişlik,
• Kaburga ve kıkırdak birleşim yerlerinde tespih tanesi görünümü,
• Göğüs kafesinde çöküklük,
• El ve ayak bileklerinde belirgin genişleme,
• Diş çıkmasında gecikme, oturma ve yürüme süreçlerinde aksamalar.

Kaslardaki güçsüzlük (hipotoni) nedeniyle karın bölgesi şiş ve yanlara doğru yaygın bir görünüm alır; bu durum kurbağa karnı olarak tanımlanır. Ayrıca çocuklarda aşırı terleme ve solunum yolu enfeksiyonlarına yatkınlık görülür. Yürümeye başlayan çocuklarda ise bacaklarda parantez bacak deformitesi oluşabilir. Ağır vakalarda, kanda kalsiyum düşüklüğüne bağlı olarak kasılmalar (tetani) meydana gelebilir.

Raşitizm Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Raşitizm tanısı; hastanın klinik bulguları, D vitamini alım öyküsü ve laboratuvar tetkikleri ile konulur. Tanı sürecinde kanda kemik metabolizması parametreleri, D vitamini düzeyi ve uzun kemiklerin uç kısımlarını (epifiz) gösteren grafiler (röntgen) değerlendirilir.

Tedavi Süreci: Tedavinin temelini D vitamini takviyesi oluşturur. Bu takviye, doktorun kararına göre günlük dozlar veya tek seferlik depo dozlar şeklinde uygulanabilir. Tedaviye mutlaka kalsiyum (Ca) desteği de eklenmelidir.

Önemli Uyarı: Vitamin dozu mutlaka bir hekim tarafından belirlenmelidir. Gereksiz veya yüksek dozda D vitamini kullanımı, özellikle böbrekler üzerinde ciddi zararlı etkilere yol açabilir.

Hastalıktan Korunma Yolları ve Tavsiyeler

D vitamini doğal besinlerde oldukça sınırlı miktarda bulunur. Yeni doğan bir bebeğin D vitamini seviyesi, annesinin seviyesinin yaklaşık %80'i kadardır. Bu nedenle korunma süreci hamilelikte başlar.

Unutulmamalıdır ki cam, UV ışınlarını geçirmediği için kapalı mekanlarda güneşlenmek fayda sağlamaz. Yeterli ve dengeli beslenemeyen çocuklara 6 yaşına kadar D vitamini desteği sürdürülmelidir. Prematüre bebeklerde ve metabolik hastalığı olanlarda doz ayarı mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır.