Rahim ağzı kanserinde erken tanı/ sitolojinin değeri

Servikal Yayma (Pap Smear) Nedir ve Niçin Yapılır?

Servikal yayma (pap smear), 1940'lı yıllardan bu yana rahim ağzı kanserinin ve kanser öncesi durumların saptanması amacıyla kullanılan hayati bir tıbbi inceleme yöntemidir. Bu tarama testi sayesinde rahim ağzı kanserinin görülme sıklığı dünya genelinde %70 oranında azalmıştır. Ayrıca bu yöntem, vajina ve rahim ağzındaki iltihapların nedenlerini araştırmada da etkin bir rol oynar.

İstatistiksel verilere göre, servikal yayma sonucunda herhangi bir anormallik saptanmayan bir kadında, sonraki yıl içinde ciddi bir rahim ağzı hastalığı (kanser veya prekanseröz durum) görülme olasılığı %1'den daha azdır. Bu durum, testin koruyucu hekimlikteki gücünü açıkça ortaya koymaktadır.

Servikal Yayma Örneği Nasıl Alınır?

Pap smear örneği, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından rutin muayene sırasında oldukça kısa bir sürede alınır. İşlem sırasında izlenen adımlar ve dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Ön Hazırlık: Örnek alınacağı biliniyorsa, vajinanın muayeneden önce kesinlikle yıkanmaması gerekir.
• Hücre Toplama: Uzman hekim; tahta spatül, ucunda pamuk bulunan bir çubuk veya küçük bir fırça kullanarak rahim ağzı çevresinden hücreler toplar.
• Laboratuvar Hazırlığı: Toplanan hücreler bir mikroskop lamı üzerine yayılır ve sabitleme amacıyla üzerine alkol dökülür.
• Patolojik İnceleme: Lam üzerindeki hücreler Papanicolaou yöntemi ile boyanarak patoloji uzmanı tarafından titizlikle incelenir.

İnceleme sonucunda, dünya standartlarında kabul gören Bethesda Terminolojisi (1988 Amerikan Ulusal Kanser Enstitüsü kriterleri) kullanılarak detaylı bir rapor hazırlanır.

Rahim Ağzı Kanseri ve Erken Tanının Önemi

Kanser, hücrelerin kontrolsüz ve vücuda zarar verecek şekilde çoğalmasıdır. Rahim ağzı kanseri, dünya genelinde her yıl yaklaşık 500 bin kadını etkilemektedir. Bu vakaların büyük çoğunluğu, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir. Gelişmiş ülkelerde vaka sayısının düşük olmasının temel nedeni, servikal yayma testinin bir tarama kültürü haline gelmiş olmasıdır.

Rahim ağzı kanseri, erken evrelerde kendine özgü belirgin belirtiler göstermez. Hasta şikayetlerle hekime başvurduğunda, genellikle erken tanı fırsatı kaçırılmış olur. Ancak hiçbir yakınması olmayan bir kadında, düzenli muayene ile saptanacak başlangıç aşamasındaki bir kanser tam ve kesin olarak tedavi edilebilmektedir.

Servikal Yayma Kimlere ve Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?

Genel sağlık protokollerine göre, cinsel olarak aktif olan ve 18 yaşın üzerindeki her kadının yılda bir kez jinekolojik muayene olması önerilir. Tarama sıklığına dair temel rehber şu şekildedir:

Not: Üst üste yapılan 2-3 incelemede anormallik saptanmazsa tarama sıklığı doktor kontrolünde azaltılabilir. Ancak sigara içenler, ilk cinsel deneyimini 18 yaşından önce yaşayanlar ve birden fazla partneri olanlar için yıllık tarama kritiktir.

Testin Düzenli Yinelenmesi Neden Gereklidir?

Düzenli kontroller, hastalığın mümkün olan en erken evrede yakalanmasını sağlar. İncelemelerin aynı kurumda yapılması, geçmiş sonuçlarla karşılaştırma yapılmasına ve en hafif sapmaların bile fark edilmesine olanak tanır. Unutulmamalıdır ki; rahim ağzı kanseri vakalarının çoğu, yaşamı boyunca hiç servikal yayma yaptırmamış kadınlarda görülmektedir.

Yanlış Negatiflik Nedir?

Her tıbbi testte olduğu gibi Pap smear testinde de düşük bir yanılma payı vardır. Bir örnekte 100 bin ile 300 bin arasında hücre bulunur ve patolog bunlar arasındaki birkaç anormal hücreyi saptamaya çalışır. Anormal hücrelerin fark edilememesi durumuna "yanlış negatiflik" denir. Bunun nedenleri arasında şunlar yer alabilir:

• Örneği alırken anormal hücreli bölgeye denk gelinmemesi.
• Şiddetli iltihap nedeniyle hücrelerin net seçilememesi.
• Muayene öncesi vajinal ilaç kullanımı veya yıkama yapılması.

Anormal Hücre Saptandığında İzlenecek Yollar

Test sonucunda "anormal hücre" görülmesi her zaman kanser anlamına gelmez. Bazı iltihaplar veya virüsler (HPV gibi) bu duruma yol açabilir. Anormallik saptandığında izlenen prosedürler şunlardır:

1. İzlem: Hafif anormalliklerde test 3-6 ay içinde tekrarlanabilir.
2. Kolposkopi: Rahim ağzının büyüteç benzeri bir cihazla ağrısız şekilde incelenmesi.
3. Biyopsi: Kesin tanı için rahim ağzından küçük bir doku parçası alınması.
4. Tedavi: Duruma göre hastalıklı bölgenin dondurulması, yakılması, cerrahi olarak çıkarılması veya gerekli hallerde rahmin alınması.

Önemli Hatırlatma: Rahmi alınmış kadınlarda da vajina dokusu benzer özellikler taşıdığı için, özellikle operasyon nedeni geçmişteki anormal hücreler ise vajinal yayma incelemelerine düzenli olarak devam edilmelidir.