PRP tedavisi

PRP (Plateletten Zengin Plazma) Nedir?

Plateletten zengin plazma (PRP), kişinin kendi kanından elde edilen ve yüksek konsantrasyonda trombosit (platelet) içeren bir plazma ürünüdür. Kanın özel işlemlerden geçirilmesiyle elde edilen bu sıvı, yoğun miktarda plateletin yanı sıra az miktarda beyaz ve kırmızı kan hücresi içerir. Plateletler, vücuttaki yara iyileşmesi ve doku hasarının onarımı için kritik öneme sahip olan büyüme faktörlerini bünyesinde barındırır.

PRP Tedavisi Nasıl Hazırlanır?

PRP hazırlık süreci, hastane veya klinik ortamında hastanın toplar damarından (genellikle kol bölgesinden) yaklaşık 20 ml kan alınmasıyla başlar. Alınan kan, özel PRP kitleri içerisinde santrifüj işlemine tabi tutularak bileşenlerine ayrıştırılır. Plazmanın plateletten zengin olan kısmı dikkatle ayrılarak enjektöre aktarılır; tüm bu hazırlık süreci yaklaşık 10-15 dakika sürmektedir.

PRP Nasıl Etki Eder?

Plateletlerin temel görevi pıhtılaşma olsa da, içerdikleri alfa tanecikleri sayesinde doku tamirinde hayati rol oynarlar. Bu tanecikler; PDGF (Platelet Kaynaklı Büyüme Faktörü), VEGF (Vasküler Endotelyal Büyüme Faktörü), FGF (Fibroblast Büyüme Faktörü) ve IGF (İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü) gibi bileşenler salgılar. Bu faktörler, hasarlı dokularda damarlanmayı artırarak menisküs, tendon ve kıkırdak gibi yapıların kendini yenilemesini uyarır.

Özellikle diz eklemi uygulamalarında PRP, iltihap ve yıkımın baskın olduğu ortamı değiştirir. Mevcut enflamasyonu baskılayarak, yeni kıkırdak dokusu üretimine olanak sağlayan yapıcı bir ortam oluşturur.

PRP Tedavisi Kimlere Uygulanır?

PRP tedavisi, özellikle fizik tedavi, ağrı kesiciler ve aktivite modifikasyonu gibi birinci basamak tedavilerden yeterli sonuç alamayan hastalara önerilir. Aşağıdaki kriterleri karşılayan bireyler bu tedavi için uygun adaylardır:

• 3 ila 6 aydan uzun süren kronik ağrısı olanlar,
• Klinik ve radyolojik olarak tendon hasarı, kıkırdak hasarı veya menisküs yırtığı tespit edilenler,
• Osteoartrit (eklem kireçlenmesi) veya kas hasarı bulunanlar,
• Cerrahi müdahaleyi reddeden veya ameliyatını ertelemek isteyen hastalar.

Yaş Sınırı: Teorik olarak her yaşta uygulanabilse de, ileri yaşlarda platelet sayısı ve fonksiyonu azaldığı için tedavi etkisi göreceli olarak düşebilir. Bu nedenle çok ileri yaş gruplarında öncelikli tercih olmayabilir.

PRP ile Tedavi Edilebilen Kas ve İskelet Sistemi Rahatsızlıkları

PRP uygulaması, başta ortopedi olmak üzere dermatoloji ve plastik cerrahi gibi alanlarda yaygın olarak kullanılır. Kas ve iskelet sisteminde başlıca şu sorunlarda tercih edilir:

• Diz, kalça ve el osteoartriti (kireçlenme),
• Menisküs yaralanmaları ve lif zedelenmeleri,
• Aşil tendinopatisi, topuk dikeni (plantar fasiit) ve ayak tabanı lif yırtıkları,
• Tenisçi dirseği (lateral epikondilit) ve golfçü dirseği (medial epikondilit),
• Omuz tendon hasarı, donuk omuz ve kas yırtıkları,
• Sakroiliak eklem ve bel bölgesi kronik bağ hasarları.

PRP Tedavisinin Uygulanmadığı Durumlar

Bazı sağlık koşulları PRP tedavisinin yapılmasına engel teşkil edebilir. Aşağıdaki durumlarda uygulama önerilmez:

• Akut enfeksiyon varlığı ve aktif antibiyotik kullanımı,
• Trombosit azlığı veya ciddi kansızlık gibi kan hastalıkları,
• Kemoterapi veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanımı,
• Karaciğer yetmezliği olan hastalar,
• Protez bulunan eklemler ve (zorunlu olmadıkça) gebelik süreci.

Tedavide Başarı Faktörleri: Materyal ve Tecrübe

Her PRP uygulaması aynı sonucu vermez; tedavinin başarısı hazırlık protokolüne ve hekim tecrübesine bağlıdır. Santrifüj süresi, uygulanan kuvvet ve kullanılan malzemenin kalitesi son ürünün içeriğini belirler. Örneğin, diz eklemine beyaz küreden fakir, tendon yırtığına ise beyaz küreden zengin PRP uygulanması ideal yanıta ulaşmak için gereklidir.

CGF ve CD34 Kök Hücre Farkı

CGF (Konsantre Büyüme Faktörü) uygulamasında, trombositler aktive edilerek büyüme faktörleri tek seferde yüksek dozda verilir. Ancak bu faktörlerin ömrü kısadır ve 6-12 saat içinde yıkılırlar.

CD34 ise kanda nadir bulunan bir belirteçtir. Kandan elde edilen bu hücrelerin kas-iskelet sistemi tamiri için gereken mezenkimal kök hücre sayısı oldukça yetersizdir. Bu nedenle, standart PRP kitleriyle kandan "kök hücre tedavisi" yapıldığı iddiası bilimsel olarak doğru değildir; gerçek kök hücre üretimi ileri teknoloji laboratuvarlar gerektirir.

İlaç Kullanımı ve PRP Etkileşimi

Bazı ilaçlar platelet fonksiyonlarını bozarak tedavinin etkinliğini azaltabilir. Aspirin, Coraspin, Plavix gibi kan sulandırıcılar veya bazı diyabet ilaçlarını kullanan hastaların, hekim kontrolünde tedavi planını modifiye etmesi gerekir.

Ağrı Kesici Kullanımı: Non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar, PRP'nin iyileştirici etkisini baskılayabilir. Enjeksiyondan 1 hafta önce ve 2-3 hafta sonra (parasetamol ve tramadol hariç) ağrı kesici kullanılması önerilmez.

Uygulama Seansları ve Yan Etkiler

PRP seans sayısı; hasarın derecesine, bölgeye ve hastanın yaşına göre 1 ile 6 seans arasında değişebilir. Genellikle başlangıçta 3 seans önerilir ve seans aralıkları 1 hafta ile 1 ay arasında tutulur. Tedavi sonrası geçici lokal ağrı, baş dönmesi veya uygulama bölgesinde hafif şişlik gibi yan etkiler görülebilir.

Uygulama Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

• İlk 7 Gün: Uygulama yapılan bölgeye yük bindirilmemelidir. Diz veya kalça uygulamalarında baston veya splint gerekebilir.
• Ağrı Yönetimi: Ağrı durumunda öncelikle soğuk uygulama yapılmalı, ilaç olarak sadece parasetamol tercih edilmelidir.
• Hijyen ve Aktivite: Enjeksiyon günü ılık duş alınabilir ancak sauna ve aşırı sıcaktan kaçınılmalıdır. İlk hafta ağır egzersiz yapılmamalı, 2. haftadan itibaren kademeli yüklenmeye geçilmelidir.

Not: PRP tedavisi sosyal güvenlik kurumları tarafından karşılanmamaktadır. Uygulamanın sabah saatlerinde, hafif bir kahvaltı sonrası yapılması ve bir gün öncesinde ağır/yağlı gıdalardan kaçınılması tavsiye edilir.

Prof. Dr. Alper Murat Ulaşlı
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Uzmanı
Disiplinlerarası Rejeneratif Tıp ve Kök Hücre Doktora Programı