Otizm Spektrum Bozukluğu (Çocuk Ergenlik Dönemi) Okul Öncesi Dönemde Otizm
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Otizm Spektrum Bozukluğu ve Dil Gelişimi Süreçleri
Okul öncesi dönemde çocuklarda pek çok gelişimsel sorun gözlemlenebilse de, dil gelişiminin beklenen yaş düzeyine ulaşamaması en sık karşılaşılan şikayetlerin başında gelmektedir. Araştırmalar, okul öncesi dönemdeki Otizmli çocukların tamamında dil ile ilişkili çeşitli sorunların görüldüğünü kanıtlamaktadır. Bu süreçte çocukların bir kısmında sadece ifade edici dil sorunları görülürken, büyük bir çoğunluğunda dili kavrama noktasında ciddi aksaklıklar yaşanmaktadır.
Bazı çocuklar konuşmaya geç başlasa da, akıcı ancak anlamsız bir jargon kullanarak iletişim kurma niyetinde olabilirler. Bu çocuklarda akıcı bir konuşma gözlemlense dahi, kavrama problemleri oldukça belirgindir. Diğer bir grupta ise erken dönemde konuşma başlar; ancak bu çocuklar karşısındakini dikkate almadan, kendi kısıtlı ilgi alanları çerçevesinde melodik ve aralıksız bir şekilde konuşmayı sürdürürler.
Okul Öncesi Dönemde Sık Görülen Dil ve Sosyal Belirtiler
4-5 yaş grubundaki Otizm tanılı çocukların aileleri tarafından en sık bildirilen sorunlar arasında sosyal yeti kayıpları ve tuvalet eğitiminin kazanılamaması yer almaktadır. Bu dönemde öne çıkan spesifik dil sorunları şunlardır:
- Ekolali (kelime ve cümlelerin aynen tekrarlanması)
- Kısa ve kopuk konuşma yapıları
- Zamir karıştırma ve tuhaf ses tonu
- Uygunsuz ve konuyla ilgisiz cümle kurulumları
- Karşılıklı iletişimde belirgin zayıflık
Dil sorunlarının yanı sıra; yabancılarla gitme, başkalarının özel alanına girme, stereotipik davranışlar (el çırpma, dönen cisimlere ilgi) ve aynılık tutkusu gibi davranışlar da klinisyenler tarafından sıkça tespit edilmektedir.
Hiperleksi ve Bilişsel Yetiler
Otizm tanısı alan çocukların bir kısmı, okul öncesi dönemde kendi kendilerine okumayı öğrenebilmektedir. Ancak bu çocuklar, okudukları metinlerin anlamını çok az kavrarlar. Hiperleksik olarak adlandırılan bu bireylerin bilişsel yetileri normal veya normalin üstünde olabilir. Yine de unutulmamalıdır ki; ne erken akıcı konuşma ne de hiperleksi, Otizmli çocuklarda normal zekayı garanti etmemektedir.
Okul Döneminde Otizm Belirtileri ve Akademik Süreç
Okul çağındaki Otistik çocukların eğitim ihtiyaçları değişkenlik göstermektedir. Bir kısmı kaynaştırma eğitimi veya özel alt sınıflara ihtiyaç duyarken, bir kısmı normal örgün eğitime uyum sağlayabilir. Bu dönemde çocuklar akademik ve sosyal beceri gerektiren okul yaşamında çeşitli zorluklarla karşılaşırlar. Özellikle değişime karşı direnç ve ezberleme yoluyla öğrenme çabası, eğitim sürecini zorlaştıran temel unsurlardır.
Okul Çağındaki İletişimsel ve Sosyal Zorluklar
Bu yaş grubundaki çocuklarda içe kapanıklık, uygunsuz prozodi (konuşma ritmi) ve kısıtlı kelime dağarcığı gibi sorunlar devam eder. Sosyal alanda ise şu zorluklar sıklıkla gözlemlenir:
- Akran oyunlarına katılmada güçlük ve agresif/yıkıcı davranışlar
- Sınıf kurallarını ve yönergeleri anlamada yetersizlik
- Sosyal uyaranlardan çabuk sıkılma
- Erişkinlerle ilişki kurmada zorluk ve sınırlara müdahale edildiğinde aşırı tepki
Ergenlik Döneminde Otizm ve Gidişat
Ergenlik döneminde akademik ve sosyal zorluklar genellikle devam etmektedir. Bu süreçte tekrarlayıcı hareketler azalsa da ritüelistik davranışlar varlığını sürdürür. Çocuklar büyüdükçe otistik belirtilerde kısmi azalmalar görülse de, okul ile ilgili sorunlar ve sosyal etiketlenme hem çocuğu hem de aileyi olumsuz etkileyebilir.
| Dönem | Temel Özellikler |
|---|---|
| Okul Öncesi | Dil gecikmesi, stereotipiler, aynılık tutkusu |
| Okul Dönemi | Akademik zorluklar, sosyal uyum sorunları, eş tanılar |
| Ergenlik | Dürtü kontrol sorunları, sosyal etkileşim kısıtlılığı |
Otizmde Tedavi ve Müdahale Yöntemleri
Otizm belirtileri her bireyde farklı şiddette seyrettiği için tedavi programları bireysel olmalıdır. Yapılandırılmış eğitsel ve davranışsal müdahalelerin, çocukların gelişim sürecinde etkili olduğu ve daha iyi bir gidişat sağladığı bilinmektedir.
Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) ve Erken Tanı
Uygulamalı Davranış Analizi (ABA), uzun yıllardır sorunlu davranışları azaltmak ve dil gelişimini artırmak için kullanılan temel yöntemdir. Araştırmalar, 4 yaşından önce başlanan tedavilerin sosyal ve bilişsel becerilerde daha hızlı ilerleme sağladığını göstermektedir. Tedaviye yanıtı etkileyen en önemli faktörler şunlardır:
- Tedavi öncesi bilişsel kapasite
- Sosyal ilgi düzeyi
- Dil gelişimi seviyesi
- Tedaviye başlanma yaşı
Farmakolojik Tedavi Yaklaşımları
Günümüzde Otizmin ana belirtilerini tamamen ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. İlaçlar, genellikle otizme eşlik eden dikkat eksikliği, obsesif kompulsif bozukluk veya öfke nöbetleri gibi belirtileri kontrol altına almak için kullanılır. Farmakolojik tedavide hedef belirtilere odaklanılmalı ve bu çocukların yan etkilere karşı daha hassas olabileceği unutulmamalıdır.
KAYNAKLAR
- APA. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed. Arlington: American Psychiatric Association; 2013
- Child Psychiatry Topics 2015;1(2)
