Öğretmenler Dikkat Eksikliği Hiperkaktivite Bozukluğu olan öğrencilerine nasıl yardım edebilirler?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Okul Yaşamına Etkileri
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), bireyin akademik ve sosyal gelişimini en çok okul ortamında olumsuz etkilemektedir. Okul yaşamı, çocuk ve gençlerin birçok sorumluluğu aynı anda yerine getirmesini gerektiren karmaşık bir süreçtir. Bu görevleri başarıyla tamamlamak, DEHB tanısı almış bireyler için akranlarına kıyasla çok daha zorlayıcı olabilmektedir.
DEHB’li Bir Çocuğun Sınıf İçerisindeki Deneyimi
Sınıf ortamında yeni bir derse başlayan DEHB’li bir çocuğun dünyasını anlamak, ona doğru desteği sunmanın ilk adımıdır. Ders başladıktan kısa bir süre sonra, çocuk zihninde evdeki eğlenceli anılara dalabilir ve öğretmenin komutlarını kaçırabilir. Dışarıdan gelen bir ses veya bir arkadaşının çantasını karıştırması gibi en küçük çevresel uyaranlar, çocuğun odaklanma çabasını hızla bölebilir.
Bu süreçte yaşanan dikkat dağınıklığı, çocuğun okuma ve anlama hızını yavaşlatarak verilen süre içerisinde görevlerini tamamlamasına engel olur. Arkadaşlarından sürekli yardım istemek zorunda kalması ise sosyal ilişkilerinde gerginliklere yol açabilir. Sınıf ortamında gerekli desteği sağlamak, DEHB’li çocukların yaşadığı bu kronik zorlukları minimize etmek adına kritik öneme sahiptir.
Öğretmenler İçin Sınıf İçi Destek ve Müdahale Yöntemleri
Öğretmenler, sınıf ortamında uygulayacakları stratejik yaklaşımlarla DEHB’li öğrencilerin akademik başarısını ve uyumunu artırabilirler. İşte bu süreçte uygulanabilecek temel yöntemler:
1. Fiziksel Çevre ve Oturma Düzeni
- Öğrenci, öğretmen masasına yakın bir konumda oturtulmalıdır.
- Dikkat dağıtabilecek uyaranların (kapı, pencere, havalandırma, ısıtıcı) öğrencinin arkasında kalmasına özen gösterilmelidir.
- Küçük görünen fiziksel faktörlerin, odaklanma üzerinde büyük sorunlar yaratabileceği unutulmamalıdır.
2. Geçiş Süreçleri ve Hatırlatıcılar
- Aktivite değişikliklerinden önce öğrenciye net mesajlar verilmelidir (Örn: "Kitapları kaldırmak için son 10 dakika").
- Sınıf kurallarının yazılı olduğu bir tablo, öğrencinin sorumluluklarını hatırlamasına yardımcı olur.
- Dikkatin dağıldığı anlarda; hafifçe dokunmak, adını cümle içinde geçirmek veya göz teması kurmak gibi küçük sinyallerle öğrenci tekrar derse çekilmelidir.
3. Görev Paylaşımı ve Hareket İhtiyacı
- Tahta silme, kağıt dağıtma veya evrak taşıma gibi küçük görevler verilmelidir.
- Bu görevler, öğrencinin hem enerjisini atmasını hem de odaklanması için ihtiyaç duyduğu kısa araları vermesini sağlar.
4. Ödev ve Sınav Yönetimi
| Uygulama Alanı | Önerilen Strateji |
|---|---|
| Talimatlar | Ödevler kısa, net ve anlaşılır şekilde ifade edilmelidir. |
| İletişim | Ödevler hem sözlü hem de yazılı olarak verilmelidir (Aile takibi için). |
| Yapılandırma | Uzun ödevler parçalara bölünmeli ve adım adım ilerlenmelidir. |
| Değerlendirme | Yazılı ödevlerde ve sınavlarda ek süre tanınmalıdır. |
| Alternatifler | Yazmakta zorlananlar için bilgisayar veya sözlü anlatım yöntemleri kullanılabilir. |
Davranış Yönetimi ve Mola Yöntemi
Sınıf içerisinde davranış sorunları gözlemlendiğinde, kararlı ve hafif yaptırımlar uygulanmalıdır. Okul ortamında, tıpkı evde olduğu gibi, çocuğun sakinleşebileceği özel bir alan (köşe veya kapı yanı) belirlenmelidir. Kural dışı davranışlar sergilendiğinde, öğrencinin hatasını düşünmesini sağlayacak mola yöntemi, hızlı ve kararlı bir şekilde uygulandığında oldukça başarılı sonuçlar vermektedir.
Uzm. Dr. Ahmet ŞENSES
