Myom(Fibrom)
Myom, kadın üreme sisteminde sıklıkla rahimi( uterus) tutan beniğn (iyi huylu) tümör olarak bilinir. Kadının rahim inin düz kas adalesinden kaynak alır. Leblebi, fındık büyüklüğündeki küçük yapılardan, portakal, ayva hatta futbol topu boyutlarına kadar uzanabilen nadiren de tüm karın iç boşluğunu dolduran dev ölçülerle de karşımıza çıkabilir.
Bu farklı boyutlarda olması nedenleri ile fark edilmeden ve kadına sıkıntı vermeden geçenleri de göz önüne alınınca üreme çağı kadınlarının yaklaşık %70-80 de ortaya çıkabilir. Genellikle üreme çağı döneminde 30-40 lı yaşlarda her 4-5 kadından birinde hiç fark olunmayan küçücük boyutta yada fark olunur boyutlarda saptanabilir. Myom, menopoz dönemi sonrasında küçülme eğilimindedir. Buna bağlı olarak da olgu semptomlarında azalma olur. Gebelikte ise önceden var olan myom boyutunda büyüme gözlenir. Myom rahim (Uterus) da tek bir yapı olarak bulunabileceği gibi, çok sayılarda ve farklı lokalizasyonlarda da olabilir. Bu yaygın tabloya Uterus myomatozis denir. Pek çok operasyonda kendi pratiğimde de rastladığım gibi küçükten büyüğe 10’larca myom çıkartılabilir.
Myom %99 dan daha fazla bir oranda iyi huylu olmasına rağmen, bazı farklı semptom ve bulgular geliştirebilir. Örneğin; takipte hızla büyüme, ileri yaş grupları, bazı özel MR bulguları ve yapısında çok düşük oranda da olsa Sarkom’a yönelik değişimler gösterebilir (maliğn transformasyon).
Myomların nedenleri incelendiğinde çok açık olmamakla birlikte, ailevi yatkınlık açısından genetik eğilim, üreme çağında sık görülüp, menopoz sonrası yapılarının küçülmesi nedeni ile de steroid hormonlar özellikle de Östrojen hormonu üzerinde durulmaktadır.
Myomların rahim duvarının farklı bölgelerindeki lokalizasyonları onların semptomlarını farklı kıldığı gibi yaklaşımlarını da farklı kılar.
Fotograf-1 ve 2 den izleneceği gibi myomlar farklı sayılarda ve rahim duvarının farklı lokalizasyonlarında olabilirler.
Fotograf -1 ve 2: Myomlar rahim duvarında farklı sayılarda ve farklı lokalizasyonlarında olabilirler.
Yukarıda orijinal görüntüleri verilen farklı büyüklük ve yerleşimdeki myomların lokalizasyonlarına göre klasifikasyonu ise myom lokalizasyonları olarak Şekil-1 de belirtilmiştir.
Şekil-1 Myomlar rahimde farklı lökalizasyonlarda bulunabilirler.
Bu şekil:internet ortamından Mayo Clinic Q and A: 19 Ekim 2018 den modifiye olunarak alınmıştır.
Myom klasifikasyonları:
Myomlar farklı büyüklüklerde ve lokalizasyonlarda bulunabilirler. Bu yerleşim yer ve büyüklüklerine göre de farklı bilimsel derneklerce farklı klasifikasyonlar yapılmıştır. Bu klasifikasyonlar hem myomun belirtilerinin hem de onlara uygulanacak tedavi yöntemlerinin saptanılmasında faydalı olmaktadır. Aşağıdaki Diagram-1’de myomların rahimdeki lokalizasyonları ve bunlara göre adlandırılmaları (Myom Klasifikasyonları) gösterilmiştir.
|
Diagram-1: Myomların rahimdeki lokalizasyonları ve bunlara göre adlandırılmaları (Myom Klasifikasyonları)
Bu diagram internet ortamından Uterine Leiomyoma (fibroid) Classification System (Illustration)dan alınarak modifiye edilmiştir.
Diagram da yer alan tıbbi kelimelere ait açıklamalar:
İntramural: Rahim duvarı içi, Submukozal :Rahim iç duvarı =mukozası altı, Subserozal: Rahim dış yüzeyi = mukozası altı, Pedincul : saplı
Myom belirtileri:
Myomlar kişiden kişiye farklı lokalizasyonlarda olabilecekleri için bazı olgularda bulundukları yer ve büyülükleri itibarı ile hiçbir semptom vermeyebilirler.
Genelde myomlara bağlı olarak görülen semptomlar; yoğun ve düzensiz kanama periyotları, karın alt bölgesi (pelvik bölge kısmı) basıları yada ağrı, gebe kalmaya yönelik sorunlar, gebelik durumlarında ise bununla ilgili tekrarlayan gebelik kayıpları, prematüre doğum (erken doğum)vb. problemlerdir.
Adet kanamalarındaki değişimleri genellikle 7 günün üzerinde, herzamanki miktarlarını aşan ve sık aralıklarla gelen kanamalar şeklinde kendini gösterir. Yoğun kanamalarda 12 güne uzanabilen periyotlara rastlanabilir. Bazı kanamalarda olgu ağrı hissedebilir.
Bazı olgularda kanama miktarları çok olmasa da adetler arasında uzun süreli damlamalar şeklinde devam eden kanamalara rastlanabilir. Bazı olguların ilk müracaat yerleri kan kayıplarının sonucu gelişen kansızlık (Anemi) nedeni ile dahiliye bölümleri olabilir. Tedavilerle düzeltilemeyen tekrarlayan kanamalar ve devam eden anemilerin altındaki en büyük nedenlerinden biri myoma bağlı kanamalardır.
Myomlara bağlı diğer sorunlar arasında tartışma olmakla birlikte çoğu gözlemsel (obsevational) çalışmaların desteklediği üreme sistemi disfonksiyonlarıdır.(infertilite=kısırlık, tekrarlayan gebelik kayıpları gibi). Myoma bağlı ağrıları da adet zamanı olanlar ve adet dışı ağrılar olarak adlandırmak mümkündür.
Myom büyüklüğü ve bulunduğu bölgesi itibari ile çevre organlara bası yapmasına bağlı semptomlar da verebilir. Özellikle uterus(rahim) in ön komşuluğundaki büyümelerinde idrar torbası(mesane) basısı ile sık idrara çıkma ya da mesanenin tam boşaltılamadan tekrar idrar yapma isteği içinde olma ya da ileri basılarda idrar boşaltımının aşırı zorlukları görülebilir.Ayrıca komşuluk ilişkisi içinde rahim arka bölgelerinde bulunan myomların barsak basılarına bağlı defekasyon sıkıntıları (kabızlık =konstipasyon) sorunları olabilir.
Yine büyüklük ve sinir basılarına bağlı sırta ve bacağa vuran ağrılarla da karşılaşılabilinir.
Myom nedeni olabilecek risk faktörleri:
Myomun genel olarak rahim duvarını oluşturan ve myometrium olarak bilinen düz kas adalesinden orijin aldığı kabul olunur. Bu bölgede bulunan kök hücreler (stem cell)ın farklı faktörlerin etkisi ile bölünerek çoğalması sonucu myometrium içinde ona göre daha sert yapıda olan bu yeni oluşum gerçek bir kapsülü olmamasına karşılık (peudo kapsül= yalancı kapsül)belirgin farklı yapısı ile ondan farklılaşan bir non-kanseröz(kanser olmayan)
büyüme olarak bilinir ve gözlenir.
Patolojik açıdan myomlar geliştikleri bölge nedenli fibrom, leiomyoma adlarını da alırlar.
Gebelik de artan kanlanma ve hormonal etkiler altında myomda büyüme yapısında değişimler olabilir. (kırmızı dejenerasyon=karnöz dejenerasyon)
Menopoz sonrasında ise myom ölçülerinde küçülme ve iç yapılarında kireçlenmeler görülebilir.
Myom oluşmasını etkileyen faktörler içinde genetik eğilimler söz konusudur.Ailede, anne ve kız kardeşlerinde myom öyküsü olanlarda myom görülme şansı artmıştır. Bunun dışında sıklıkla sorumlu tutulanların başında estrojen ve progesteron hormonlarının etkileri gelir.Bunun en büyük delili olarak da myom olgularına üreme çağında sıklıkla karşılaşıldığı halde yukarıda da belirtildiği gibi menopoz sonrasında ortamdan hormonların çekilmesine bağlı olarak myomların küçülmeleri gelir.
Myom olgularının dağılımına bakılınca zencilerde daha sık görüldüğü, erken adet görüp uzun yıllar hormonal etkilerde kalanlarda, akdeniz diyetinden (sebze-meyva) çok kırmızı et tüketenlerde, alkol tüketimi fazla olanlarda daha çok myoma rastlandığı saptanılmıştır. Doğum kontrol haplarının daha az myom görülmesini sağladığı da bildirilmiştir.
Myom tanısı:
Myom tanısında öncelikle olgunun adet (menstrüasyon,kanama) öyküsü başta olmak üzere hangi semptomlardan sorunu olduğu öğrenilmelidir.Bir grup olguda özellikle zayıf olgularda büyük myomlarda karın muayenesi olarak adlandıracağımız fizik muayenede myom sınırları karnın elle muayenesinde ( palpasyon) saptanabilir.
Ancak en güvenilir muayene şekli Klasik Pelvik Muayene olarak da adlandırdığımız Kadın -Doğum Doktor’unun 2 parmağı vajina da ve diğer elin parmakları olgu karnında olarak yapılan (bimanuel muayene)dir. Bu muayenede doktor rahimi onun çevresindeki yumurtalıkları, tüplere ait iç kadınlık organlarını da hissederek değerlendirebilir. Myom/myomlar sert yapısı/ları ile rahimden farklı olarak değerlendirilebilinen (palpe olunabilen) yapılardır.
Şekil-2, Pelvik muayeneyi göstermektedir. Bu muayene bimanuel muayene olarak da adlandırılır.