Makat Fistülü Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi

Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, anal kanal ile dıştaki cilt dokusu arasında oluşan anormal bir kanal veya tünel yapısıdır. Genellikle anüsten 1-2 cm uzaklıkta, cilt içine yerleşimli olan bu oluşumlar; ağrılı şişkinliklere ve sürekli tekrarlayan akıntılara neden olur. Tıbbi açıdan anal fistül, çoğunlukla bir makat apsesinin devamı veya apsenin kronikleşmiş hali olarak tanımlanır.

Anal Fistül Neden Olur?

Anal fistül vakalarının yarısından fazlası, bir anal apse gelişimini takiben ortaya çıkar. Apsenin cilde veya başka bir boşluğa boşalmasına rağmen, geride kalan boşluğun tam olarak iyileşmemesi bu tünel yapısını oluşturur. Zamanla enfeksiyonun devam etmesiyle bu tünel kalıcı hale gelir.

Fistül tünelinin iki ağzı bulunur:

• İç Ağız: Makat içinde, dentate line olarak adlandırılan çizgide yer alır.
• Dış Ağız: Makat çevresindeki cilt üzerinde bulunur.

Cerahat birikimi zaman zaman bu ağızlardan dışarı sızarak akıntıya neden olur. Anal fistül gelişiminde; anal travma, geçirilmiş anal cerrahiler ve Crohn hastalığı diğer önemli risk faktörleridir.

Anal Fistül Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı aşamasında uzman hekim muayenesi çoğunlukla yeterli olmaktadır. Ancak fistülün tipini ve izlediği yolu (trakt) kesin olarak saptamak için şu yöntemlere başvurulabilir:

• Anestezi altında detaylı muayene
• Fistülografi
• MR (Emar) görüntüleme
• Kalın bağırsağın endoskopik (kolonoskopi) incelenmesi

Muayene ve görüntüleme işlemlerinin temel amacı, cerrahi müdahale öncesinde fistülün iç/dış ağzını ve traktını tam olarak ortaya koyarak operasyon başarısını artırmaktır.

Anal Fistül Sınıflandırması

Anal fistüller, anal kanaldaki yerleşim yerlerine ve kaslarla olan ilişkisine göre beş ana gruba ayrılır:

1. İntersfinkterik fistül: En sık görülen fistül tipidir.
2. Transsfinkterik fistül
3. Suprasfinkterik fistül
4. Ekstrasfinkterik fistül
5. Atnalı fistül

Anal Fistül Nasıl Tedavi Edilir?

Anal fistüllerde kendi kendine iyileşme söz konusu değildir. Tedavinin ertelenmesi sadece hastaya zaman kaybettirir ve enfeksiyonun yayılmasına yol açar. Ayrıca, uzun süre tedavi edilmeyen fistüllerin o bölgede cilt kanserini tetikleyebileceği öngörülmektedir. Bu nedenle, tanı konulan her hasta mutlaka tedavi edilmelidir.

Anal fistülün kesin tedavisi cerrahidir. Antibiyotik kullanımı sadece destek amaçlıdır ve fistülü tamamen iyileştirme özelliği yoktur. Cerrahi işlemde temel prensip, fistül traktı denilen iltihaplı kanalın açılması ve kazınmasıdır. Fistülün karmaşıklığına göre şu yöntemler uygulanabilir:

• Fistülotomi
• Mukoza ilerletme flepleri
• Seton uygulaması

Ameliyat Sonrası Gelişebilecek Komplikasyonlar

Anal fistül cerrahisinde başarı; hastalığın nüksetmemesi ve hasar verilen kas miktarının minimumda tutulması ile ölçülür. Operasyon sırasında anal sfinkterler (makat kasları) etkilenebilir. Cerrahın deneyimine ve fistülün türüne bağlı olarak, ameliyat sonrasında farklı derecelerde inkontinans (dışkı tutamama) gelişme riski bulunmaktadır.

Anal Fistül Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Hastalar genellikle kasların zarar görmesi korkusuyla cerrahiden kaçınsa da, tedavi edilmeyen fistüller yıllar içinde dallanıp budaklanarak yayılmaya devam eder. Bu durum tedaviyi daha komplike hale getirir.

Tedavi edilmeyen vakalarda şu riskler görülebilir:

• İltihabi sürecin kronikleşerek kanserleşme riskini artırması.
• Sürekli akıntıya bağlı olarak anüs çevresinde mantar enfeksiyonu gelişmesi.
• Anal bölgede şiddetli ve kronik kaşıntı.

---

Kaynakça:

1. Kelli M. Bullard, David A. Rothenberger. Colon, Rectum and Anus. Schwartz’s Principles of Surgery, 2004.
2. Whiteford MH, et al. Practice parameters for the treatment of perianal abscess and fistula-in-ano. Dis Colon Rectum 2005.
3. Rizzo JA, et al. Anorectal abscess and fistula-in-ano: evidence-based management. Surg Clin North Am 2010.
4. American Society of Colon & Rectal Surgeons (ASCRS), 2011.