İnternet Bağımlılığı Ergenler ve Tedavi Yaklaşımları

İnternet Bağımlılığı Nedir? Temel Tanımlar ve Kavramlar

İnternet bağımlılığı, internetin aşırı düzeyde kullanılması, kullanım isteğinin önüne geçilememesi ve çevrimdışı geçirilen zamanın kişi için önemini yitirmesi olarak tanımlanmaktadır. Bu durum, internetten uzak kalındığında ortaya çıkan aşırı sinirlilik ve saldırganlık halleriyle karakterize edilir. Kişinin iş, sosyal ve ailevi yaşantısının giderek bozulmasına yol açan bu tablo, literatürde farklı isimlerle de anılmaktadır.

Araştırmacılar, bu sorunlu davranış biçimini tanımlamak için şu terimleri kullanmaktadır:

Davranışsal Bağımlılıkların Doğası

Bağımlılık kavramı geleneksel olarak alkol, esrar veya kokain gibi kimyasal madde kullanımlarını çağrıştırsa da, günümüzde davranışsal bağımlılıklar da benzer bir öneme sahiptir. Kumar, alışveriş ve bilgisayar oyunları gibi kimyasal kökenli olmayan bu bağımlılıklar, tıpkı madde bağımlılıklarında olduğu gibi fiziksel ve psikolojik belirtiler gösterir.

Bu süreçte gözlemlenen temel bileşenler arasında zihinsel meşguliyet, duygu durum değişkenliği, tolerans gelişimi ve yoksunluk belirtileri yer almaktadır. Ayrıca kişilerarası çatışmalar ve bağımlı olunan davranışın sürekli tekrarlanması, sürecin kronikleştiğini gösteren önemli işaretlerdir.

İnternet Kullanım Yaygınlığı ve Nöro-Kimyasal Süreçler

Dünya genelinde internet kullanıcı sayısı dört milyarı aşarken, Türkiye'de bu rakam 47 milyonun üzerine çıkmıştır. Özellikle gençler arasında internet kullanımı hızla yaygınlaşmakta ve ilk kullanım yaşı giderek düşmektedir. Yapılan araştırmalar, internet bağımlılığının ergen ve genç erişkinlerdeki yaygınlığının %0,9 ile %38 arasında değiştiğini ortaya koymaktadır.

Biyolojik açıdan bakıldığında, çevrimiçi oyun oynamanın beyinde dopamin salgısına yol açtığı saptanmıştır. Bu nöro-kimyasal olay, bağımlılık gelişiminde kritik bir rol oynar. İnternet üzerinden sunulan sosyal etkileşim, cinsel içerikli siteler ve oyunlar, beynin ödül sistemini tıpkı psikoaktif maddeler gibi kullanarak bağımlılığın pekişmesine neden olmaktadır.

Ergenlik Dönemi ve İnternet Bağımlılığı İlişkisi

Ergenlik dönemi, bireyin kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası yaşadığı, psikososyal gelişim açısından kritik bir evredir. 12-18 yaş arasındaki bu dönemde, aileden ziyade akran gruplarının onayı ön plana çıkar. İnternet; anlık mesajlaşma, sosyal medya ve sohbet odaları aracılığıyla ergenlere bu sosyal onay ihtiyacını kolayca karşılama fırsatı sunar.

Ergenleri Risk Altına Sokan Faktörler

Ergenlerin gelişimsel süreçleri, onları bağımlılık yapıcı unsurlara karşı daha savunmasız hale getirmektedir. Bu riskin temel nedenleri şunlardır:

• Kimlik Arayışı: Gerçek yaşamdaki sorumluluklardan ve kimlik karmaşasından kaçış aracı olarak görülmesi.
• Düşük Benlik Saygısı: Uyum problemleriyle başa çıkma stratezi olarak internete yönelim.
• Sosyal Maskeleme: Risk almadan iletişim kurma ve kendini istenilen şekilde yansıtma özgürlüğü.
• Psikolojik Olgunluk: Henüz tamamlanmamış kişilik gelişimi ve duygusal kontrol eksikliği.

İnternet Bağımlılığı Tedavi Yaklaşımları

İnternet bağımlılığı, tıpkı depresyon gibi belirli olumsuz bilişlerin etkisiyle ortaya çıkabilmektedir. Bu durum, hayatta başarısız olunan alanları telafi etme çabası veya korku, huzursuzluk gibi duygularla başa çıkma stratejisi olarak görülebilir. Tedavi sürecinde farmakoterapi (ilaç tedavisi) ile birlikte veya bağımsız olarak bilişsel-davranışçı teknikler büyük önem taşımaktadır.

Bilişsel Davranışçı Terapide Atılması Önerilen Adımlar

Tedavi sürecinde uygulanması önerilen temel stratejiler şunlardır:

1. Kişinin internetten uzak kalma kapasitesinin tespit edilmesi.
2. Bilgisayarın ortak kullanım alanlarına taşınması.
3. İnternete başkalarıyla birlikteyken bağlanılması.
4. İnternet kullanım saatlerinin ve rutinlerinin değiştirilmesi.
5. Bir internet defteri oluşturularak kullanımın takip edilmesi.
6. Takma isim (persona/nickname) kullanımına son verilmesi.
7. Problemin yakın çevreden saklanmaması ve destek istenmesi.
8. Fiziksel aktivite ve spor alışkanlıklarının kazanılması.
9. Belirli aralıklarla internet tatilleri verilmesi.
10. Otomatik düşüncelerin ve internet başında hissedilenlerin not edilerek ele alınması.
11. Gevşeme egzersizleri ve yeni sosyal becerilerin geliştirilmesi.

KAYNAKLAR

1. Young KS. Cognitive behaviour therapy with internet addicts: treatment outcomes and implications. Cyberpsychol Behav 2007; 10:671-679
2. Bayraktar, F., Gün, Z., 2007. Incidence and Correlates of Internet Usage Among Adolescents in North Cyprus. CyberPsychology & Behavior, 10(2), 191-197