ERİŞKİNDE GH (Growth Hormon; BÜYÜME HORMONU) EKSİKLİĞİ, BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

Büyüme Hormonu (GH) Nedir ve Vücuttaki Rolü Nelerdir?

Hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu (GH), çocukluk döneminden itibaren vücudun belirli bir boy, kilo ve yapısal özelliğe ulaşmasını sağlayan temel unsurdur. Gelişim çağında bu hormonun eksikliği, yokluğu veya etkisizliği, tıpta cücelik veya kısa boyluluk olarak tanımlanan klinik durumlara yol açar. Ancak büyüme hormonunun işlevi sadece çocukluk dönemiyle sınırlı değildir.

Erişkin Dönemde Büyüme Hormonu Eksikliğinin Önemi

Yaklaşık 15-20 yıl öncesine kadar büyüme hormonunun ergenlik sonrası dönemde boy uzaması dışında kritik bir rolü olmadığı düşünülmekteydi. Fakat yapılan güncel araştırmalar, erişkin dönemdeki büyüme hormonu eksikliğinin metabolik süreçlerden hayat kalitesine, hafıza fonksiyonlarından genel sağlık durumuna kadar pek çok alanda ciddi olumsuzluklara neden olduğunu kanıtlamıştır.

Erişkinlerde Büyüme Hormonu Eksikliğinin Nedenleri

Erişkinlerde görülen GH eksikliği nedenleri, genellikle hipofizer yetmezliğe yol açan faktörlerle paralellik gösterir. Bu durum çocukluktan itibaren devam edebileceği gibi, sonradan da gelişebilir. Başlıca nedenler şunlardır:

• Kafa Travmaları: Kazalara veya ağır spor aktivitelerine bağlı gelişen travmalar.
• Cerrahi Müdahaleler: Geçirilen hipofiz ameliyatları sonrası oluşan hasarlar.
• Sheehan Sendromu: Doğum sonrası yaşanan aşırı kanamalara bağlı gelişen yetmezlik.
• Hipofiz Adenomları: Hipofiz bezinde gelişen kitlelere bağlı fonksiyon kayıpları.
• İdiyopatik Nedenler: Herhangi bir belirgin sebep bulunmaksızın gelişen yetmezlik durumları.

Erişkinlerde GH Eksikliği Belirtileri ve Bulguları

Büyüme hormonu, hipofiz bezinin diğer hormonlarına kıyasla eksikliği en sık görülen ve ilk etkilenen hormonlardan biridir. Belirtileri genellikle diğer hormon eksikliklerinin gölgesinde kaldığı için teşhis edilmesi zordur ve farklı hastalıklarla karıştırılabilir.

Erişkinde GH eksikliğinin temel belirtileri şunlardır:

• Psikolojik ve Fiziksel Durum: Halsizlik, yorgunluk, isteksizlik, hayattan zevk almama ve uyku düzensizlikleri.
• Vücut Kompozisyonu: Kilo artışı, vücut yağ kitlesinde artış ve kas kitlesinde azalma.
• Bilişsel ve Sosyal Etkiler: Sosyal izolasyon ve aşırı unutkanlık.
• Fiziksel Kapasite: Egzersiz kapasitesinde belirgin azalma.
• Uzun Dönem Riskleri: Kemik erimesi (osteoporoz), kırık riskinde artış, kan yağlarında yükselme ve kalp hastalıklarına yatkınlık.

Teşhis ve Tanı Süreçleri

Yukarıdaki şikayetlerle bir endokrinoloji uzmanına başvuran hastalarda, kapsamlı bir değerlendirme süreci başlatılır. Tanı aşamasında en kritik nokta, hastanın hikayesinin detaylıca alınması ve bu durumun tedavi edilmesi gereken bir hastalık olduğunun bilincinde olunmasıdır. Tanı için kullanılan yöntemler şunlardır:

Erişkinlerde Büyüme Hormonu Tedavisi

Dünya genelinde son 25 yıldır uygulanan erişkin GH tedavisi, ülkemizde de başarıyla sürdürülmektedir. Türkiye'deki ilk uygulamalar 1998 yılında Prof. Dr. Fahrettin Keleştemur öncülüğünde Erciyes Üniversitesi'nde başlatılmış ve zamanla yaygınlaşmıştır.

Günümüzde, ağır GH eksikliği tanısı konulan uygun hastalara rekombinant-GH tedavisi uygulanmaktadır. Bu tedavi yöntemi tıbbi gereklilikler dahilinde SGK kapsamındadır.