Ergenlik Döneminde Boğmaca Aşısı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Boğmaca (Pertussis) Nedir ve Nasıl Bulaşır?
Boğmaca, Bordetella Pertussis adı verilen bir bakterinin yol açtığı, şiddetli seyreden bir solunum yolu enfeksiyonudur. Hastalık, mevsimsel bir eğilim göstererek en sık sonbahar ve yaz aylarında ortaya çıkar. Bulaşma süreci, enfekte kişilerin öksürmesi veya hapşırması sırasında çevreye yayılan damlacıklar yoluyla insandan insana gerçekleşir.
Boğmaca Belirtileri ve Hastalık Süreci
Boğmacanın en karakteristik belirtisi, uzun süre devam eden şiddetli öksürük nöbetleridir. Bu öksürük süreci genellikle 2 ila 6 hafta arasında değişse de, bazı vakalarda aylar boyu sürebilmektedir. Hastalığın seyri, özellikle bağışıklığı tam olmayan bireylerde oldukça ağır geçebilmektedir.
Boğmaca Komplikasyonları ve Risk Grupları
Boğmaca, vücudun farklı sistemlerinde ciddi hasarlara yol açabilen bir hastalıktır. Özellikle bir yaş altı bebekler (özellikle 3 ay altındakiler) ve astım gibi kronik akciğer hastalığı olan çocuklar, komplikasyonlar açısından en yüksek risk grubunda yer almaktadır.
Olası Komplikasyon Tablosu
| Sistem | Görülebilecek Komplikasyonlar |
|---|---|
| Solunum Sistemi | Apne (solunum durması), zatürre, atelektazi, pnömotoraks (akciğer sönmesi), solunum yetmezliği, orta kulak enfeksiyonu |
| Fiziksel Hasarlar | Şiddetli öksürüğe bağlı burun kanaması, kaburga kırığı, konjunktival kanama, beyin kanaması |
| Sinir Sistemi | Nöbet (havale), beyin dokusunda iltihap, ölüm |
Türkiye’de Boğmaca Aşı Takvimi
Ülkemizde boğmacaya karşı koruma, Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) kapsamında titizlikle yürütülmektedir. Karma aşılar (Difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci ve H.influenza) belirli periyotlarla çocuklara uygulanmaktadır.
Aşı takvimi şu şekildedir:
- Bebeklik Dönemi: 2., 4., 6. ve 18. aylar
- Çocukluk Dönemi: 4 yaş
Ergenlerde Aşılama ve Koza Stratejisi
Amerikan Bağışıklama Danışma Kurulu (ACIP) gibi uluslararası kuruluşlar, boğmaca aşısının 11-12 yaşlarında tekrarlanmasını önermektedir. Bu uygulamanın temel amacı, hem ergenleri hastalıktan korumak hem de henüz aşılanmamış bebeklere hastalığın bulaşmasını engellemektir.
Bu koruma modeline "koza stratejisi" adı verilmektedir. Bu strateji kapsamında, evde küçük bebek varsa ergen ve yetişkinlerin de aşılanması önerilir. Batı ülkelerinde gebelerin 27-36. gebelik haftalarında aşılanması, bebeklerde boğmaca riskini %80, hastaneye yatış oranını ise %90 azaltmaktadır.
Aşının Yan Etkileri ve Uygulama Alternatifleri
Ülkemizde 13 yaşında uygulanan difteri-tetanoz aşısına alternatif olarak, boğmaca bileşenini de içeren erişkin doz karma aşılar özel aşı olarak mevcuttur. Bu aşılar, ergenlik döneminde boğmacaya karşı ek bağışıklık sağlar.
Aşının olası yan etkileri şunlardır:
- Sık Görülenler: Hafif ateş, halsizlik, iştahsızlık, kusma, ishal, baş ağrısı.
- Lokal Etkiler: Enjeksiyon bölgesinde şişlik, kızarıklık ve ısı artışı.
- Nadir Görülenler: Kolun tamamında şişlik, bayılma ve ciddi alerjik reaksiyonlar.
Görsel Kaynak: A.B.D Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) - A.B.D’de boğmaca aşısının yapılması önerilen yaş grupları.
Doç. Dr. Nisa Eda Çullas İlarslan
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
