Doğum

Gebenin ve Fetusun Doğuma Hazırlanması

Gebeliğin 38. haftasında gerçekleştirilen rutin muayenede, gebenin kilosunun takibi ve arteriyel kan basıncı ölçümü kritik öneme sahiptir. Abdominal muayene sırasında simfiz-pubis aralığı ölçülerek kayıt altına alınmalıdır. Bu dönemde yapılan fetal ultrasonografi ile tahmini fetal ağırlık, plasenta lokalizasyonu, amnios sıvısı miktarı ve prezentasyon açıları değerlendirilerek doğum öncesi son hazırlıklar tamamlanır.

Doğum Eylemindeki Gebenin İlk Muayenesi ve Planlanması

Doğum eyleminin başladığını düşündüren temel belirtiler hastanın başvuru nedenlerini oluşturur. Bu belirtiler arasında şunlar yer alır:

• Düzenli uterus kontraksiyonları (rahim kasılmaları)
• Vajinal kanama
• Suların gelmesi (amniyotik sıvı boşalması)
• Bebek hareketlerinde hissedilir azalma

Doğumun başlama kriterleri, uterus kontraksiyonlarının düzenli, ilerleyici ve serviksi (rahim ağzını) açıcı karakterde olmasıyla tanımlanır. Eğer hastaneye başvuruda bulgular yeterli değilse, fetal durum değerlendirildikten sonra hasta izlem sonrası evine gönderilebilir. Servikal kanalın 15 mm üzerinde olduğu olguların %1’inden azında doğumun gerçekleştiği bilinmektedir.

Doğum Eyleminin İzlemi ve Partogram Kaydı

Doğum sürecine giren her gebe için partogram kaydı tutulmalıdır. Giriş muayenesinde gebenin geçmiş izlem kayıtları incelenmeli ve detaylı anamnez alınmalıdır. Vital bulgular (kan basıncı, ateş, nabız, solunum sayısı) kontrol edildikten sonra aseptik koşullarda vajinal muayene yapılır.

Muayene sonrasında hematokrit değeri istenir ve fetal kalp oskültasyonu ile bebeğin durumu kontrol edilir.

Doğumun 1. Dönemi: Maternal ve Fetal Takip

Doğumun birinci döneminde, aktif faz başlayana kadar gebeye su ve sulu gıdalar verilebilir. Aktif fazın uzaması durumunda hasta yeniden değerlendirilmeli ve gerekirse İV sıvı desteği sağlanmalıdır. Annenin rahat pozisyon değiştirmesi desteklenmeli ve planlanan analjezi yöntemleri uygulanmalıdır.

Maternal Takip Protokolü

• İdrar kesesi her 2 saatte bir boşaltılmalıdır.
• Kan basıncı, ateş ve nabız 4 saatte bir kontrol edilmelidir.
• Aktif fazda vajinal muayene 2-3 saat aralıklarla tekrarlanmalıdır.
• Dilatasyonda duraklama: İki saat boyunca ilerlemenin 1 cm/saat’ten az olması durumudur.

Fetal Takip ve Oskültasyon

Düşük riskli gebelerde aralıklı oskültasyon yeterliyken, yüksek riskli gruplarda sürekli elektronik fetal monitorizasyon (EFM) önerilir. Aralıklı oskültasyon sıklığı şu şekildedir:

• Latent faz: 30-45 dakikada bir
• Aktif faz: 15-30 dakikada bir
• 2. dönem: Çok sık aralıklarla

Doğumun 2. ve 3. Dönem Yönetimi

Doğumun ikinci döneminde iniş hızı primiparlarda (ilk doğum) >1 cm/saat, multiparlarda (doğum yapmış olanlar) >2 cm/saat olmalıdır. İnişin durması patolojik bir seyre işaret eder ve genellikle sezaryen (C/S) ile sonuçlanır. Doğum anında asepsi kurallarına tam uyum sağlanmalı; sağlık personeli maske, gözlük ve koruyucu giysiler kullanmalıdır.

Doğumun üçüncü döneminde plasentanın fizyolojik olarak ayrılması beklenir. Eğer 30 dakika içinde ayrılma gerçekleşmezse; mesanenin boşaltılması, antispazmodik uygulaması ve kontrollü traksiyonu içeren aktif yönetime geçilir. 15 dakika daha sonuç alınamazsa elle halas (plasentanın el ile çıkarılması) uygulanır.

Fetal Distres ve Mekonyum Gelişi

Fetal distres, KTG (Kardiyotokografi) kayıtlarında şu bulgularla tanımlanır:

• Geç deselerasyonlar
• Sık variabl deselerasyonlar
• 5 dakikadan uzun süren <110/dk bazal kalp hızı

Amnios sıvısında koyu kıvamlı mekonyum bulunması fetal distres belirtisi olabilir; ancak tek başına sezaryen endikasyonu değildir. Hafif mekonyumlu sular sezaryen gerektirmezken, koyu mekonyum varlığında fetal durum yakından izlenmelidir.

Doğum Yöntemleri ve Komplikasyon Yönetimi

Ülkemiz şartlarında güvenli doğum için hastane ortamı esastır. Doğum kanalına girmiş bebeğin hızlı doğurtulması gereken durumlarda forseps veya vakum kullanımı hayat kurtarıcıdır.

Önemli Notlar:

• İsteğe Bağlı Sezaryen: Tıbbi bir zorunluluk olmaksızın planlanan sezaryen operasyonudur.
• Bilgilendirilmiş Onam: Vajinal veya sezaryen doğum öncesi hastalar her iki yöntemin riskleri hakkında bilgilendirilmelidir.
• Pelvik Taban Sağlığı: Hem antepartum hem de postpartum dönemde yapılan Kegel egzersizleri, pelvik taban sorunlarını önlemede kritik rol oynar.