Başarısız tüp bebek tedavilerinin nedenleri ve alınabilecek önlemler
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Başarısız Tüp Bebek Denemeleri ve Embriyo Kalitesi
Başarısız tüp bebek denemeleri sonrası izlenecek yol haritası, embriyo kalitesine göre iki temel gruba ayrılmalıdır. İyi kalite embriyo transferine rağmen gebelik elde edilemeyen hastalar ile sürekli kötü embriyo gelişimi gözlenen hastalar için uygulanacak tedavi yaklaşımları birbirinden tamamen farklıdır. Bu ayrım, başarısızlığın kökenini anlamak ve yeni denemede başarı şansını artırmak için kritik bir öneme sahiptir.
Kötü Kalite Embriyo Gelişimi ve Nedenleri
Hep kötü kaliteli embriyo gelişimi görülen çiftlerde sorun, büyük oranda oosit (yumurta) kaynaklıdır. Nadiren sperm özelliklerindeki olumsuzluklar da bu duruma neden olabilir. Özellikle hiç olgun sperm elde edilemeyen azoospermi olguları bu grupta yer almaktadır.
Olgunlaşmamış spermatid düzeyinde sperm elde edilip mikroenjeksiyon yapılsa dahi, embriyo kalitesi düşük olduğu için gebelik olasılığı oldukça zayıftır. Bu nedenle günümüzde spermatid enjeksiyonu ile embriyo elde edilmesi işlemi neredeyse tamamen terk edilmiştir.
Kötü Kalite Embriyolarda Genetik İnceleme ve PGD
Kötü kaliteli embriyo elde edilen durumlarda sonucu değiştirecek kesin bir yöntem bulunmamakla birlikte, belirli şartlar altında genetik inceleme önerilebilir. Eğer hastanın yumurtalık rezervi iyi ise ve fazla sayıda embriyo geliştirilebiliyorsa, Preimplantasyon Genetik Tanı (PGD) yöntemiyle kromozomal anormallikler araştırılmalıdır.
Özellikle anne veya baba adayında dengeli translokasyon gibi kromozomal problemler varsa, embriyoların yaklaşık %80'i anormal veya taşıyıcı olmaktadır. Bu durumda PGD ile normal embriyoların seçilip transfer edilmesi başarı sağlayabilir. Ancak PGD sonucu normal gelmesine rağmen sorun devam ediyorsa, problemin yumurta düzeyinde olduğu kabul edilir. Bu aşamada çözüm, ülkemizde yasal olmayan donör siklusları (başkasından yumurta alımı) olabilir.
Etkinliği Kesinleşmemiş Destekleyici Yöntemler
Kötü embriyo kalitesi olan grupta, PGD incelemesi normal olsa dahi bazı ek yöntemlere başvurulabilmektedir. Ancak aşağıdaki uygulamaların başarı artışındaki etkinliği ve güvenilirliği henüz kesinleşmemiştir:
- Yapay rahim (ko-kültür)
- Embriyo tutkalı (embryo glue)
- Sitoplazma transferi
- Destekli yuvalama (assisted hatching)
İyi Kalite Embriyo Transferine Rağmen Başarısızlık
İyi kalite embriyo transfer edilmesine rağmen gebelik sağlanamıyorsa, odak noktası embriyodan ziyade rahim içi boşluğu olmalıdır. Bu gruptaki hastaların değerlendirilmesinde kullanılan yöntemler şunlardır:
| Yöntem | Açıklama |
|---|---|
| HSG | Rahim filmi ile yapısal durumun incelenmesi. |
| SİS | Rahim içinin sıvı ile doldurularak ultrasonla görüntülenmesi. |
| Histeroskopi | Işıklı optik cihazla rahim içinin doğrudan gözlemlenmesi (İdeal yöntem). |
Histeroskopi işlemi sayesinde daha önce gözden kaçan yapışıklık, miyom veya polip gibi oluşumlar saptanabilir. Bu patolojilerin tedavi edilmesi, bir sonraki denemede gebelik başarısını doğrudan yükseltir.
Transfer Süreci ve Teknik Faktörler
İyi embriyo ile gebelik elde edilememesinin bir diğer nedeni, zor embriyo transferi veya uygulamayı yapan hekimin tecrübe eksikliğidir. Bu noktada klinisyenin tecrübesi ve sorun çözme yeteneği kilit rol oynar. Sürekli zor transfer yaşayan hastalarda şu önlemler alınabilir:
- Yumurta toplama (OPU) günü rahim ağzının genişletilmesi.
- Yeni deneme öncesi rahim ağzının histeroskopi eşliğinde tıraşlanması.
- Tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpiks) varsa, tüplerin cerrahi olarak alınması (gebelik şansını iki kat artırabilir).
- Daha önce 2. veya 3. gün transferi yapılmışsa, 5. gün blastokist transferi yöntemine geçilmesi.
Başarıyı Artırmayan Uygulamalar
İyi embriyo gelişen grupta, yeni denemede başarıyı artırmak amacıyla yapılan bazı uygulamaların bilimsel olarak yararı kanıtlanamamıştır. Trombofili veya antifosfolipid sendromu taraması yapılması ve bu doğrultuda heparin (kan sulandırıcı iğne) kullanımı gebelik oranlarını artırmamaktadır. Benzer şekilde, bu grupta yapılacak PGD incelemesi bilgi sağlasa da gebelik oranlarında belirgin bir artışa yol açmaz.
Klinik pratikte, daha önce başarısızlık yaşamış hastalarda tüm bu nedenler titizlikle incelenmeli ve gerekli önlemler alındıktan sonra kişiye özel yeni bir tedavi planı oluşturulmalıdır.
