Aşk mı bağımlılık mı?

Aşk ve İlişki Bağımlılığı: Tanımı ve Kapsamı

İnsan doğası gereği bağ kurmaya ihtiyaç duyar; ancak bu bağ bazen sağlıklı sınırları aşarak bağımlılık boyutuna ulaşabilir. Bireyler, alkol veya uyuşturucu gibi maddelere bağımlı olabildikleri gibi, diğer insanlara karşı da ilişki bağımlılığı geliştirebilirler. Sevgi nesnesi, beyindeki ödül sistemini aktive ederek tıpkı bir maddenin yarattığı etkiye benzer şekilde yoğun bir haz ve doyum hissi yaşatabilmektedir.

Literatürde bu durum; bireyin sahip olduğu belirli kişilik özellikleri ve davranış örüntüleri nedeniyle karşısındaki kişiyle patolojik düzeyde bağ kurması olarak tanımlanır (Tanhan ve Mukba, 2014). Bu kavram, akademik ve klinik çalışmalarda aşk bağımlılığı veya sevgi bağımlılığı isimleriyle de karşımıza çıkmaktadır.

İlişki Bağımlısı Bireylerin Temel Özellikleri

İlişki bağımlılığı yaşayan bireyler, genellikle belirli psikolojik şemalar ve davranış kalıpları sergilerler. Bu bireylerin en belirgin özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

• Duygusal İfade Güçlüğü: Duyguları yansıtmada eksiklik yaşama (Fischer, Spann ve Crawford, 1991).
• Güven ve Samimiyet Sorunları: Başkalarına güven duymaya dair korku, ilişkide diğerine aşırı odaklanma ve samimiyetten uzak davranışlar (Sioui ve Tousignant, 2009).
• Kontrol ve Terk Edilme Korkusu: Yoğun terk edilme korkusu yaşama ve ilişkinin devamını sağlamak adına partnerini sürekli kontrol altında tutmaya çalışma.
• Özveri ve Suçluluk: Partnerinin ihtiyaçlarını her zaman öncelik olarak görme ve ilişkideki aksaklıklarda sürekli kendini suçlama eğilimi (Rusnáková 2014).
• Sınır Koyma Zorluğu: Boyun eğicilik, hayır demekte zorlanma, düşük benlik saygısı ve mükemmeliyetçilik (Jeremiah & Joan, 1993; McDaniel & Yates, 1994; Beattie, 1992; Pollack, 1992).
• Onay Arayışı: Sürekli başkalarını memnun etme çabası ve başkalarının hataları nedeniyle kendini değersiz hissetme (Beattie, 1992).

Madde Bağımlılığı ile İlişki Bağımlılığı Arasındaki Benzerlikler

İlişki bağımlılığı, işleyiş mekanizması bakımından madde bağımlılığı ile birçok ortak noktaya sahiptir. Bu benzerlikler, bireyin partnerine karşı geliştirdiği tutumlarda net bir şekilde gözlemlenebilir.

1. Karşı Konulamaz İstek (Aşerme)

Birey, partneri için yoğun ve karşı konulamaz bir istek içerisindedir. Bu durum, madde bağımlılığındaki "aşerme" (craving) olgusuyla birebir benzerlik gösterir.

2. Sosyal ve Kişisel Alanın İhmali

Kişi, ilişkisi nedeniyle daha önce ilgi duyduğu alanları, sosyal aktivitelerini ve hobilerini tamamen bırakabilir. Bu odak kayması, bağımlılığın en tipik göstergelerinden biridir.

3. Yoksunluk Belirtileri

İlişki sona erdiğinde, birey tıpkı madde yoksunluğunda olduğu gibi ağır bir süreç yaşar. Bu evrede sanki varlığından bir parça kaybediyormuşçasına derin bir psikolojik acı hisseder.

4. Tolerans Geliştirme

Zamanla partnerden beklenen ilgi, fedakarlık ve sadakat düzeyi artar. Birey, başlangıçtaki tatmin duygusuna ulaşabilmek için partnerinden giderek daha fazla bağlılık güvencesi ve ödül talep etmeye başlar.