Arzu nesnemiz ‘arka pencere’

Alfred Hitchcock ve Arka Pencere: Sinemanın Röntgenci Doğası

Sinema tarihinin en büyük dehalarından biri kabul edilen Alfred Hitchcock’un 1954 yapımı Arka Pencere (Rear Window) filmi, vizyona girmesinin üzerinden on yıllar geçmesine rağmen aynı heyecan ve merakla izlenmeye devam ediyor. Bu başarının temelinde, film kahramanlarının açıkça sergilediği röntgencilik (voyeurism) faaliyetlerine seyirciyi de ustalıkla dahil etmesi yatar. Bu durum akıllara şu soruyu getirmektedir: Sinema, voyeuristic içgüdülere karşı bir çekim merkezi midir yoksa bu içgüdüleri doğrudan canlandırmakta mıdır?

Jeff’in Dünyası: Bir Rüya mı Yoksa Psikanaliz mi?

Film, doğrudan pencereye yaklaşan bir kamera açısıyla başlar. Üç bambu gölgelik, bir tiyatro sahnesinin perdesi gibi yavaşça açılarak izleyiciyi olay örgüsüne davet eder. Kamera, avluyu sağdan başlayarak tararken, karşı dairelerin içindeki yaşamlar tüm çıplaklığıyla gözler önüne serilir. Her daire, perdeleri açık bir şekilde adeta kendini teşhir etmektedir.

Başkarakter Jeff, alnı terden sırılsıklam bir halde, tekerlekli sandalyesinde uyurken sırtı avluya dönüktür. Bu sahne, avlunun Jeff’in rüya ile karışık zihninin bir uzantısı olduğu izlenimini verir. Freud’un perspektifinden bakıldığında, insanın bilinçdışını yansıtan en güçlü unsurlardan biri rüyalardır. Bu bağlamda filmde izlediklerimiz, aslında Jeff’in bir tür psikanaliz süreci olarak değerlendirilebilir.

Mekan ve Sembolizm: Ev, Anne Rahmi ve Yasak Arzular

Jeff’in alçısındaki "Jeffers’ın kırık kemikleri burada yatıyor" yazısı, onun için alçıdan kurtulmanın ölümden kurtulmakla eşdeğer olduğunu gösterir. Jeff, fiziksel olarak evine hapsolmuştur ve seyirci de kendisini Jeff ile özdeşleştirerek bu hapsolmuşluk hissini paylaşır. Psikanalitik açıdan ev ve dış dünya arasındaki ilişki şu şekilde sembolize edilir:

• Ev (Anne Rahmi): İçine girilebilen ve çıkılabilen bir mekan olarak güveni temsil eder. Anne rahmine geri dönüşün mümkün olmadığı dünyada, evin içi bu güvenin sağlandığı yerdir.
• Dışarısı (Annenin Kucağı): Yasak arzuların mekanıdır. Jeff için dışarısı, gözetleme yoluyla bu yasak arzuların doyurulduğu bir alandır.

Perversiyon ve Kastrasyon Sembolizmi

Jeff, cinsel doyumu ilişki haricindeki yollarla sağlayan bir pervert (sapkın) profili çizer. Doyuma ancak gözetleme yoluyla ulaşabilen bu karakter tipi, arzu ve sevgi nesnesini birleştirmekte zorluk çeker. Jeff’in maternal süperegosu tarafından engellenen cinselliği, Hitchcock’un diğer filmleri olan Psycho’daki Norman ve The Birds’teki Mitch karakterleriyle benzerlik gösterir.

Kastrasyon (hadım edilme) sembolü olarak kırık bacağı, Jeff’i pasif bir konuma iter. Güzel sevgilisi Liza’nın cinsel uyarılarına karşı duyarsız kalan Jeff, karşı dairedeki evli çifti kendi durumunun bir ikamesi olarak görür. Jeff’in zihninde kurguladığı cinayet, aslında bir projeksiyon (yansıtma) savunma mekanizmasıdır; yani Liza’dan kurtulma arzusunun dışa vurumudur.

Ruhsal Düşüş ve Kurtuluş

Filmin kırılma noktası, Liza’nın Jeff’in röntgenlediği alanın içine girmesidir. Bu anda Liza, Jeff için bir heyecan nesnesine dönüşür ve Jeff sonunda sevgi ile arzu nesnesini birleştirmeyi başarır. Hitchcock filmlerinde sıkça rastlanan "kendini düşmeye bırakma" motifi, ruhsal düşüş ile kurtuluş arasındaki gerilimi temsil ederken, bu filmde Jeff’in orgazma teslimiyetini de simgeliyor olabilir.

Filmin sonunda, başlangıçtaki huzursuz Jeff’in yerini, yanı başında uzanan arzu nesnesiyle barışmış, huzurlu bir adam alır. Freud’un belirttiği üzere, insan doğası gereği sapkındır; önemli olan bu patolojinin ne derece bastırılabildiğidir. Arka Pencere, izleyicinin kendi bilinçdışı arzularına ayna tutmaya devam ederek sinema tarihindeki eşsiz yerini korumaktadır.