Allerji

Allerji, bağışıklık sisteminin aslında zararlı olmayan maddelere karşı gösterdiği aşırı reaksiyon durumudur. Vücudumuzu zararlı organizmalara karşı koruyan bağışıklık sistemi, antijen adı verilen istilacıları etkisiz hale getirmek için antikorlar üretir. Ancak bazı bireylerde bu sistem, zararsız maddeleri tehdit olarak algılayarak aşırı duyarlılık tepkisi verir.

Allerji ve Bağışıklık Sistemi İlişkisi

Normal şartlarda vücudu korumakla görevli olan bağışıklık sisteminin, zararlı olmayan maddelere verdiği bu aşırı yanıta allerji veya aşırı duyarlılık adı verilir. Reaksiyona yol açan antijen ise allerjen olarak tanımlanır. Allerjik reaksiyonlar tek bir tipte olmayıp; vücudun farklı bölgelerinde, çeşitli yollarla ve farklı şiddetlerde ortaya çıkabilir.

Bağışıklık sistemimiz oldukça güçlü bir belleğe sahiptir. Yaşamın başlangıcında yabancı maddelerle karşılaşan sistem, onları tanımayı ve belleğine almayı öğrenir. Organizma aynı antijenle tekrar karşılaştığında, hatırlama özelliği sayesinde önceden hazırlanmış yanıtı devreye sokar. Örneğin, saman nezlesi olan bir kişinin her yıl polen mevsiminde hızlıca reaksiyon göstermesinin temel sebebi bu bağışıklık hafızasıdır.

Duyarlanma Süreci Nasıl Oluşur?

Duyarlanma, bağışıklık sisteminin bir antijenle temas etmesi, onu belleğine kaydetmesi ve ona karşı özel antikorlar üretmesi sürecidir. Bu süreç tamamlandıktan sonraki karşılaşmalarda, sistem antijeni kolayca tanır ve anında tepki verir. Bir allerjene karşı duyarlanma için gereken süre kişiden kişiye farklılık göstermektedir.

Atopi Nedir ve Belirtileri Nelerdir?

Atopi, kişinin alerjik bir bünyeye sahip olması anlamına gelir ve bu durum tamamen kalıtsaldır. Atopik bireyler, çevrede bulunan ve normalde zararsız olan polen veya ev tozu gibi allerjenlerle etkileşime giren İgE tipi antikorlar üretmeye genetik olarak meyillidir.

Başlıca üç çeşit atopik hastalık bulunmaktadır:

• Atopik dermatit (egzama)
• Allerjik rinit (Çoğunlukla göz allerjisi olan konjunktivit ile birlikte görülür)
• Allerjik astma

Genetik Risk Faktörleri

Alerji gelişiminde aile öyküsü kritik bir rol oynar. Ebeveynlerin alerjik durumuna göre çocuklardaki risk oranları şu şekildedir:

Not: Alerjik durumlar bazen ikinci nesilde görülmeyebilir.

Alerji Belirtileri ve Türleri

Alerji belirtileri ve şiddeti; allerjenin türüne, çocuk veya yetişkin olunmasına göre değişir. Belirtiler yıl boyu (toz akarları, gıdalar) veya mevsimsel (polenler) olarak görülebilir. Yaygın semptomlar arasında göz ve burun kaşıntısı, hapşırma, burun tıkanıklığı, solunum sorunları ve anafilaktik şok (baygınlık) yer alır.

Hava Kaynaklı Alerjiler

Polenler, toz akarları, hayvan tüyleri ve kimyasallar bu gruba girer. Genellikle 10 yaşında gelişen bu alerjiler, 20'li yaşlarda zirveye ulaşır ve 40-60 yaşları arasında azalmaya başlar. Belirtileri şunlardır:

• Hapşırma ve burun/boğaz kaşıntısı
• Burun tıkanıklığı ve öksürük
• Gözlerde kızarma, yanma, kaşıntı ve sulanma (allerjik konjonktivit)

Eğer bu belirtilere nefes darlığı ve hırıltı eşlik ediyorsa astım ihtimali değerlendirilmelidir.

Gıda Alerjisi Belirtileri

Gıda alerjileri, aynı kişide farklı zamanlarda ve dozlarda farklı tepkilere yol açabilir. Etkilenen sistemlere göre belirtiler şöyledir:

1. Sindirim Sistemi: Bulantı, kusma, ağrı, ishal.
2. Solunum Sistemi: Nezle, astım, ödem.
3. Deri: Kızarıklık, kabarma, kaşıntı, ürtiker, egzama, anjioödem.

Böcek Alerjisi Belirtileri

Özellikle çocuklarda daha sık görülen böcek alerjileri ciddi sonuçlar doğurabilir. Belirtiler şunları içerir:

• Boğazda şişkinlik ve nefes almada zorluk
• Tüm vücutta ürtiker (kurdeşen)
• Mide bulantısı ve ishal
• Anafilaktik şok

Doç. Dr. Füsun Ülger