ACABA İNSANLAR NE DER? SOSYAL ONAY İHTİYACI NEDİR?

Aile Yapısı ve Kişilik Gelişimi Üzerindeki Rolü

İçinde doğup büyüdüğümüz aile, insanı pek çok yönden etkileyen temel bir yapıdır. İnsanın kişiliği ve çevresine yönelik tavırlarının oluştuğu ilk ortam aile yapısıdır. Bu yapı, bireyin dünyayı algılama biçimini ve sosyal ilişkilerini doğrudan şekillendiren bir temel taş görevi görür.

Aile yapısı günümüzde çekirdek aile ve geniş aile şeklinde farklı biçimlerde karşımıza çıkmaktadır. Farklı aile yapılarında yetişen bireylerde oluşan kişilik tavırları, bazen bir sosyal onay ihtiyacı olarak tezahür edebilmektedir. Toplumun en küçük yapı taşı olan aileyi, insanoğlunun dünya sahnesinde yer aldığı ilk andan itibaren bir kurum olarak görmekteyiz.

Değişen Koşullar ve Aile Tanımı

Değişen zaman dilimi ve koşullarla birlikte aile yapısı da diğer her şey gibi farklılık göstererek gelişime ayak uydurmaktadır. Bu değişikliklerin başında, geleneksel geniş aile yapısının yerini modern çekirdek aile tipine bırakması gelmektedir. Peki, bilimsel ve toplumsal açıdan aile nedir?

Aile kavramı, kültür ve topluluk çeşitlerine göre farklı tanımlara sahiptir. Gladding (2015) aileyi; aralarında tarihsel, duygusal ve psikolojik bağlar bulunan, kendilerini aynı evin üyeleri hisseden bireylerin oluşturduğu bir birlik olarak tanımlar. Türk Dil Kurumu (2018) ise aileyi; evlilik ve kan bağına dayanan; karı, koca, çocuklar ve kardeşler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu toplum içindeki en küçük birlik olarak ifade etmektedir.

Çekirdek Aile ve Sosyal Onay İhtiyacı Arasındaki İlişki

Yeryüzündeki her toplumun kendine has aile tipleri mevcuttur. Ancak çekirdek aileler, geniş aileye oranla daha zayıf, yalnız ve destekten yoksun kalabilmektedir. Yörükoğlu (2007), bu tür ailelerde ekstra sorumlulukları yüklenmeye hazır olmayan eşlerin rol çatışmaları yaşayabileceğini ve savunmasız kalabileceğini belirtmektedir.

Bu savunmasızlık durumu, aile içinde sosyal onay ihtiyacı duyan bireylerin yetişmesine zemin hazırlayabilmektedir. Kişileri derinden etkileyen ve hayatlarını başkalarına bağımlı kılan bu durum, toplumumuzda yaygın olarak "El alem ne der?" ya da "El alemcilik" olarak bilinmektedir.

Sosyal Onay İhtiyacı ve Belirtileri

Sosyal onay, kişinin öz saygısı ve öz değerlerine göre değil; çevresinden göreceği övgü, takdir ve onaylamaya göre hareket etmesidir. Birey yetiştiği ortamda sevgi, ilgi ve onaylanma duygusunu yeterince alamadığında, bu eksikliği başkalarının beklentilerine öncelik vererek doldurmaya çalışır. Bu durum, bireyin kendi sınırlarını belirleyememesine ve başkaları ne der? kaygısıyla yaşamasına neden olur.

Sosyal onay ihtiyacı yüksek olan bireylerde görülen temel özellikler şunlardır:

• Düşüncelerinin başkaları tarafından onaylanmasına aşırı önem vermek.
• Beğenilmek ve takdir edilmek için yoğun çaba harcamak.
• İnsanların yüz ifadelerinden onay alıp almadığını kontrol etmek.
• Olumsuz duyguları, onaylanmama korkusuyla gizlemek.
• Kendi isteklerinden başkaları için vazgeçmek.
• Doğru bulmasa bile çoğunluğun görüşüne itiraz etmemek.
• Başkalarına danışmadan işe başlamakta zorlanmak.

Sosyal Onay Kaygısında Çözüm Yolları

Eğer yukarıdaki maddelerin çoğuna "evet" cevabı veriyorsanız, bu durum profesyonel bir destek ihtiyacının işareti olabilir. Sosyal onay ihtiyacı, bireyin dış görünüşünden konuşma tarzına kadar tüm tercihlerini baskı altına alan bir sorundur.

Bu tür kaygılar yaşayan bireylerde, sorunun kaynağı tespit edilerek Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yaklaşımı uygulanmaktadır. Yeniden çerçeveleme yöntemi doğrultusunda, bireyin sosyal onay kaynaklı kaygılarının çözüme kavuşması ve öz değerlerini yeniden kazanması hedeflenmektedir. Farkındalıklı ve sağlıklı bir yaşam, bu kaygıların yönetilmesiyle mümkündür.