Disiplin çoğu zaman yanlış algılanır. Sadece tokat, cezalandırma, azarlama, kötü hissettirme, küçümseme gibi yollarla yapılabileceği düşünülür. Disiplin aslında çocuğa yapıcı bir şekilde hareket etmeyi (Diğerlerinin duygularını hesaba katmayı, kendi davranışlarının sorumluluğunu almayı ve hislerini uygun bir şekilde ifade edebilmeyi) öğretmektir.

Aslında disiplin etmenin yöntemi çok basittir. Yapılacak tek bir temel şey vardır. O da olumlu ve uygun her davranış görüldüğünde olumlu bir pekiştireç vermektir (Övmek, gülümsemek, takdir etmek, sarılmak, omuzuna dokunmak vb.). Sevgi ve saygıyı göstermektir. Burada eskiden beri oturmuş bir anlayışın değişmesi gerekir. Yani ebeveynin artık sadece neyin düzeltilmesi gerekiyor diye düşünmeyi bırakıp çocuğun güçlü olan yönlerini görüp olabildiğince pekiştirmeye odaklanması gerekir.

  • Hiç yoktan iyidir kanunu: Bu kanun söz geçirelemeyen, ‘şımarıklığından’ yakınılan çocuklarda yaygın olarak gözlenebilir. Örneğin, 4 yaşındaki bir çocuğun alışveriş merkezinde uslu bir şekilde annesini izlediğini, yaramazlık yapmadığını ancak anneninde hiç bu konuda bir olumlu pekiştireç sunmadığını, ilgilenmediğini düşünün. 2 yaşındaki küçük kardeş ise alışverişe dalmış annenin ilgisini çekmek için huysuzlanmaya, problem çıkarmaya, koşturmaya vb. başlar. ‘Hiç yoktan iyidir’ kanunundan hareketle olumsuzda olsa ilgi ilgidir mantığıyla annesinin dikkatini çeker. Eğer dikkat sadece olumsuzluklarda çekilebiliyorsa o zaman olumsuzluklar içine girmek pekiştirilmiş olur anne tarafından. Çocukta bu ihtiyacını bir şekilde karşılamaya çalışır. Bu örnek durumda 4 yaşındaki çocukta zaman zaman problem yaratarak annenin ilgisini çekme çabalarına girebilir. ‘Hiç yoktan iyidir’ kanunu kardeş arası kavgalarıda pekiştirir. Ebeveynler bu kavgaların şiddetlenmesine katkıda bulunurlar. Uslu uslu oynarken kendileriyle hiç ilgilenmeyen annenin ilgisinin kavga yaptıkları zaman kendilerine döndüğünü görürler (‘kavga etmeyi kesin, başımı ağrıtıyorsunuz, uslu durun...’). Çocuğunuzun hiç yoktan iyidir kanununu kullanıp kullanmadığına dikkat edin.

  • Pozitif ödüllendirme sistemi: Olumlu ilgiyle ödüllendirme eski yollara göre çok daha yapıcıdır. Ebeveynler çoğu zaman sadece olumsuz davranışa ilgi gösterir. Çocuklarda bu şekilde aslında açlığını çektikleri ilgiyi elde etmenin tek yolunun yaramazlık yapmak olduğunu öğrenmektedirler. Bunu önlemeye başlayabilmek için öncelikle çocuğunuzla aranızdaki ilişkide yakınlık ve güven konusunda iyileştirmelere gitmenin yollarına bakmanızı tavsiye ederim. Ancak bu şekilde bir sonraki makalede anlatılacak özel yöntemlerin işe yaramasını sağlayabilirsiniz.
    • Yakınlık geliştirmek: Pozitif ödüllendirme sisteminde kullanılacak yöntemlerin işe yaraması için aradaki ilişkinin sıcak olması gerekir. Arada sıcaklık, yakınlık, güven ilişkisi olmalıdır. Bebeklikte bu daha kolaydır çünkü arada ortak yapılan aktiviteler vardır. Her iki tarafta birbiriyle ilgilenmekte, sıcaklığını aktarmaktadır. Zaman geçtikçe çocuğunuzun büyümesiyle birlikte azalmaya başlayan bu yakınlığı tekrar canlandırmak için özel zamanlar yaratılarak ortak faaliyetler yapılması faydalıdır. Ne yazık ki bunu çok az ebeveyn yapmaktadır. Aslında bunu yapabilmek için çok zaman harcamak, büyük fedakarlıklar yapmak gerekmez.

Çocukla şu tür etkileşimlerin çok fazla olması yakınlığı bozar; sürekli yanlış davranışa parmak basıp yönlendirme, suçlama, talepte bulunma ve zorlama tarzı konuşmalar. Birçok ebeveynin çocuklarıyla yaptığı neredeyse tek konuşma türü budur.

O yüzden ebeveynler çocuklarıyla ortak bir şekilde yapabilecekleri ve zevk alabilecekleri aktiviteler düşünmelidir (Bu örneğin çeşitli yerlere gezi yapmak olabilir, müze, park vb.). Yakınlık kurmak için çocuğun düzeyinde ilişki kurmak gerekir. Ebevynler için bunun en güzel yollarından birisi öykü anlatma zamanı oluşturmaktır. Küçükken kendi başlarından geçen ilginç şeyleri ya da komik sakarlıkları paylaşabilirler. Böylece çocuk da kendi öykülerini paylaşmaya başlayabilir. Ebeveyninin de zeki olmayan şeyler yapabileceğini görür. Bu yakınlığı artırır. Özetle, çocuğun kendine güvenini artıracak şekilde yaklaşmak disiplin yöntemlerini uygulamaya zamin hazırlar.

  • Güven ilişkisi oluşturmak: Her çocuk anne babaya güvenme hissini yaşamalıdır. Çocuk anne babayı adil ve makul görmelidir. Anne baba bir yere gittiğinde haber vermeli, ne zaman geleceğini çocuğa söylemelidir. Bu yüzden verilen sözlerin tutulmasına özen göstermek önemlidir. Çifte ve tutarsız mesajlar verilmemeli, açık ve net olunmalıdır. Rol oynanmamalıdır. Gerektiğinde de özür dilenmelidir. Anne babalar gerektiğinde ‘hayır’ derler, çocuğun isteklerini kabul etmeyip ama aynı zamanda da anlayışlı, eğlenceli olabilirler. Kendi ihtiyaçlarının olduğunu, bazen kendi içinde bunları yaşamak istediğini, yetişkin problemleri hakkında tartışmak istemediğini anlatırlar onlar da anlarlar, saygı gösterirler. Bunlar mümkün olan şeylerdir. Yeter ki bu yönde çaba gösterilsin.

Kaynak: 'Experts advise parents'. Ed., Shiff, E., Dell Publishing, 1987


İstanbul Psikolog uzmanlarına ulaşmak icin tıklayın!