AMELİYAT OLACAK HASTALARA ÖNERİLER Hekimlere gitmeden hastalıklar ve tıp hakkında bilgi elde etmek için büyük alimler Ebu Bekir ErRazi (MS 865-925) “Tıbb-ul Fukara” ve İbni Cezzar (MS 902-979) “Tıbb-ul-Fukara vel-Mesakin” isimli eserlerini yazmışlardır. Yazımı bu hekim ve kitaplara ithaf ediyorum. Bir şikayetiniz oldu, hekime gittiniz. Muayene ve tetkikler sonucunda bir teşhis konuldu ve ameliyat olmanız önerildi. Kafanıza bir sürü sorular doluşacaktır. Ya da zihniniz hastalıkla meşgulken yakınlarınızın soruları sizi bunaltabilir, yakınlarınızın önerileri havada uçuşabilir. Bu sıkıntılı durumu nasıl çözmeli ve isabetli bir karar vermeli? Bu konuda size yardımcı olmak için bazı önerilerim olacak. TEŞHİSTEN SONRA Bu teşhis doğru mudur? Size konulan teşhiste şüpheniz varsa güvendiğiniz bir başka hekime muayene olunuz. Ama bazı hastalıklarda hekimlerin tercih ve takdir hakları gereği farklı tedavileri önerebileceğini biliniz. Ayrıca çok fazla hekime muayene olmak hem kafa karışıklığına hem de gereksiz masrafa yol açabilir. Ameliyat olmam şart mıdır? Başka tedavi seçenekleri var mıdır? Bazı hastalıkların ameliyatı şarttır, başka seçenek yoktur. Bazılarında ise ameliyatsız tedaviler ya da farklı ameliyat seçenekleri olabilir. Bunları hekiminizle konuşmak ve size uygun olanı tercih etmek isabetli olur. Ameliyat olursam ne kazanacağım, olmazsam ne kaybedeceğim? Her ameliyat hayatı tehdit eden bir hastalık için yapılmaz. Bazen hastalığın şikayetlerine razı iseniz ve hastalık ilerde de hayatî tehlike oluşturmayacaksa ameliyat olmayabilirsiniz; yine tercih hakkı sizindir. Bu durumda, hayat kalitenizi artıracaksa ameliyat isabetli olur. Hayatı tehdit eden hastalıklarda ameliyatı kabul etmemek bir seçenek olsa bile bu durumda başka bir hekime gitmek gerekir. Ne zaman ameliyat olmam gerekir? Acil hastalıklar dışında zamanı sizin ayarlamanız beklenir. Ruhsal, sosyal ve mesleki şartlarınızı ayarlayarak ameliyatın zamanını belirleyebilirsiniz.
HASTANE SEÇİMİ Nasıl bit hastanede ameliyat olmam iyi olur? Yine acil durumlarda cerrah ve hastane seçimi için zaman ve imkanlar kısıtlıdır. İlk başvurulan hastanede, ilk hastanenin göndereceği bir başka hastanede veya hastalığınızın elverdiği şartlarda siz bir hastane tercihi yapabilirsiniz. Planlı ameliyatlarda ise seçenekler ve seçme zamanınız çoktur. Hastalığınıza ve kişisel şartlarınıza göre hastane ve cerrah seçebilirsiniz. Küçük ve riski düşük ameliyatlar için büyük hastaneleri tercih etmek gerekmez. Eve yakın ama o ameliyatın rahatlıkla yapılabileceği küçük hastaneleri tercih etmek yeterlidir. Büyük, riskli, başka uzmanlık alanlarına da ihtiyaç olabilecek ameliyatlar için tam teşekküllü hastaneler tercih edilmelidir. Her ameliyat tam teşekküllü hastanede mi yapılmalı? Tam teşekküllü hastane kavramı ideal bir hastaneyi tanımlamakla birlikte gerçekte böyle bir hastane bulmak mümkün değildir. Her hastanenin, buna üniversite hastaneleri de dâhil, tıbbın bütün tetkik ve tedavi imkânlarına sahip olması zordur. Her hastanede sürekli veya geçici bazı eksiklikler olabilir. Ancak bu durum o hastanenin yetersiz olduğu anlamına gelmez. Burada hastaların dikkat etmesi gereken nokta, kendi hastalığının teşhis ve tedavi sürecinde gereken imkânların o hastanede bulunup bulunmamasıdır. Eğer hastalığın tedavisi için gereken donanım hastanede varsa o hastane o hasta için tam teşekküllüdür. Özel dal hastaneleri tercih edilebilir mi? Bazı hastalıklarda ve dallarda uzmanlaşmış hastaneler o hastalıkların yoğun olarak tedavi edildiği yerlerdir; kalp damar hastalıkları hastaneleri, kadın doğum hastaneleri gibi. Bu tür özelleşmiş hastanelerde hasta yoğunluğu sebebiyle sağlık personeli ve tıbbi cihaz imkânları daha üstün olabilir. O ameliyat konusunda tecrübeli ekip bulmak daha kolay olur. Ameliyat için uzak bir yere, başka şehre veya ülkeye gitmek gerekir mi? Yaşadığınız şehirde ve yakınınızda bir hastanede tedavi olmanızı öneririm. Çünkü ameliyat sonrası kontrol veya bir aksilik durumunda hastaneye ve hekime ulaşmanız kolay olur. Eğer ulaşım sorununuz yoksa ya da hekime ihtiyaç duymanız halinde başka yolla bu sorunu halledebilecekseniz daha uzak hastane de tercih edilebilirsiniz. Bir üniversite hastanesi mi, hizmet hastanesi mi, özel hastane mi tercih edilmeli? Eğitim hastaneleri ile hizmet hastaneleri arasındaki fark, asistan ve öğrenci eğitiminin varlığıdır. Eğitim hastanelerinde işin doğası gereği hastaların teşhis ve tedavi süreçlerinde tıp öğrencileri ile asistanlar görev alırlar. Bu durumda ameliyatın yetersiz olacağı kanaati oluşmamalı, çünkü her hastanın o ameliyattan sorumlu bir uzmanı vardır ve ameliyat gerektiği şekilde yapılır. Bazı hastalar, farklı kişilerin de muayene tedavi sürecine katılmasından memnun olurlar. Bazı hastalar ise sadece bir hekimle muhatap olmak isterler. Bu hastalar için de sadece uzmanların çalıştığı hizmet hastaneleri (devlet hastaneleri ve özel hastaneler) uygundur. Özel hastaneler ile kamu hastaneleri arasındaki en önemli fark, işlerin daha hızlı yapılması, hekim hasta ilişkilerinin daha sıcak olması ve hasta beklentilerinin ön planda tutulup karşılanmasıdır. Yoksa tıbbî uygulamalar her yerde benzerdir. CERRAH SEÇİMİ Ameliyat için cerrah tercihi yapılır mı? Öncelikle canınızı emanet edeceğiniz cerraha güvenmelisiniz ve o cerrahı tercih etmelisiniz. Ameliyat olacağınız hastalık, o cerrahi dalın sıradan bir hastalığı ise bunu o alanın her uzmanı rahatlıkla yapabilecektir. Ama az yapılan bir ameliyat veya özellik arz eden bir ameliyat ise bu konuda cerrahla daha açık konuşmak gerekir. Yine de bazı ameliyatlar az yapılsa da zor değildir, uzman cerrahlar bu tür ameliyatları rahatlıkla yaparlar. Diğerleri ise ya bir ekip işidir, ya da her cerrah bu tür ameliyatları yapmaz; hastalarını bu ameliyatların yapıldığı başka merkeze gönderir. Cerrahlara “bu tür ameliyatlardan hiç yaptınız mı” sorusu bazen rahatsız edici olabilir. Burada önemli olan cerrahın bu ameliyatı yapabileceğini beyan etmesidir. Uzman veya öğretim üyesi arasında tercih yapılmalı mı? Çoğu ameliyat o alanın uzmanı tarafından kolaylıkla yapılır. Özelliği olmayan, sık yapılan ameliyatlar için uzman tercih etmek makul olabilir. Özellikli ameliyatlar zaten öğretim üyelerinin de bulunduğu bir hastaneye ve cerrahi ekibe gönderilir. Ama kişinin beklentisi yüksek ise sıradan ameliyatlar için de öğretim üyesi tercih edilebilir. Ameliyat için yöntem tercihi yapabilir miyim? Cerraha hastalığınızın tedavisi ile ilgili bir tetkik, işlem veya yöntem dayatmayınız. Teşhis ve tedavide hatta ameliyatlarda herkesin alışık olduğu, doğru bildiği, tecrübelerine güvendiği bir uygulaması vardır. Cerrahı bu alışık olduğu yolun dışına çıkmaya zorlamak, komplikasyon ve başarısızlığa sebep olabilir. Seçtiğim cerrahı başka bir hastaneye davet edebilir miyim? Cerrahı, çalıştığı hastaneden farklı bir hastanede ameliyata zorlamak da bazen probleme yol açabilir. Çünkü cerrahlar alıştıkları ortam, alet, cihaz ve sağlık ekibi ile uyumlu çalışması gerekir. Bunları değiştirmek isabetli olmayabilir. Ayrıca cerrahınıza kolay ulaşabilmeniz gerekir. Bu yakınlık fiziki ve maddi yakınlık için de geçerlidir. Cerrahın farklı hastanede olması, ameliyat kaynaklı aksilik durumunda zorda kalmanıza yol açar. Parasal bir engeliniz varsa yine cerrahınıza ulaşmak zor olabilir ve tedavinizin takibinizin eksik olmasına yol açar. Eğer cerrahınız farklı bir hastane tercihinizi kabul ediyorsa mesele yoktur. Tek bir cerraha mı yoksa bir ekibe mi ameliyat olmak uygundur? Tek cerrah veya bir ekip tarafından ameliyat yapılması hastanelerin uygulamasına ve cerrah kadrosuna göre farklılık gösterir. Sıradan ve küçük ameliyatlar genellikle tek cerrah tarafından yapılır. Özellikli ameliyatlarda yada eğitim hastanelerinde ameliyatlar genellikle bir ekip tarafından yapılır. Tek cerraha ameliyat olursanız muhatabınız sabit ve tekdir, ama ekip tarafından ameliyat edildiyseniz muhatabınız birkaç cerrah olabilir. Bazı hekimler bazı hastalık ve ameliyat konularında özellikle uzmanlaşmışlardır, bu durum o ameliyatı olacak hastalar için avantajlıdır.
AMELİYAT ÖNCESİ HAZIRLIKLAR Cerrahlar neden farklı tetkikleri gerekli ve yeterli görüyor? Standart tetkik listesi yok mu? Bu durum hekimlerin farklı ekollere bağlı olmasından, tecrübesinden ve bulunduğu hastanedeki uygulamalardan kaynaklanabilir. Ama her hekim ameliyat için gereken tetkiklerini zaten yaptırır yoksa tedavisi başarılı olamaz. Tetkik sürecinde bir yakınım benimle olmalı mı? Hastalığınız süresince size vekâlet edecek bir yakınınızın olmasında yarar var. Siz heyecandan, hastalığın stresinden anlatılanları yeterince anlamayabilirsiniz, makul düşünemeyebilirsiniz. Üstelik hukuki veya maddi bir anlaşmazlık durumunda bu yakınınız daha önemli hale gelir. Ameliyat için yazılı rıza istendiğinde ne bilmem gerekir? Ameliyatla ilgili aklınıza gelen soruları cerrahınıza sorunuz ve yeterince bilgi sahibi olunuz. Yapılacak ameliyatın ne olduğunu, ameliyatın yararı ve zararını, ameliyat olmamanın zararının ne olduğunu öğrenin. Bu ameliyat için onay verdiğinizi gösteren belgeleri okuyup anlayın, anlamadığınız yerleri cerrahınıza sorun. Ameliyatta olabilecek ek müdahaleleri öğrenin. AMELİYAT Ameliyatta beklenmeyen bir durum, aksilik olabilir mi? Her ameliyatın bir başarı / başarısızlık oranı, zarar verme ihtimali vardır. Bunlar ameliyat öncesi öğrenilmelidir. Her işte olduğu gibi ameliyat esnasında da beklenmeyen ve istenmeyen aksilikler çıkabilir. Önemli olan cerrahın ve hastanenin bu durumlarla başedebilme yeteneğidir. Bu durumda bir cihaz gereği, başka bir cerrah ihtiyacı, yoğun bakım imkanı önemli hale gelir. Cerrah ve hastane bu aksiliklere hazırsa endişe etmemek gerekir. Ayrıca ameliyat öncesi bu aksilikleri tahmin edip gereken tedbirlerin alınması gerekir.
ANESTEZİ VE ANESTEZİST SEÇİMİ Anestezi yöntemini ve hekimi ben seçebilir miyim? Bazı ameliyatlarda farklı anestezi yöntemi kullanılabilir. Bu durumda anestezi yöntemi tercih edilebilir. Ama anestezi uzmanından bu yöntemler arasındaki farkları, üstünlükleri ve kısıtlamalarını öğrenmek gerekir. Ameliyat öncesi anestezist ile görüşmek önemlidir. Ama her hastanede anestezi uzmanı seçmek anestezist sayısı ve çalışma düzeneği gereği mümkün olmayabilir. AMELİYAT SONRASI Her ameliyatta patolojik inceleme yapılır mı? Eğer ameliyatta bir doku / organ çıkarılmışsa patolojik inceleme yapılacaktır. Bu incelemenin sonucunu yazılı olarak muhakkak alınız. Sonucu cerrahınızla görüşünüz. Bazen bu sonuca göre ek tedaviler gündeme gelebilir. Taburculuk sonrası bilmem gerekenler nelerdir? Ameliyat sonrası hayatınızda olabilecek değişiklikleri öğreniniz. Yemekler, yara bakımı, istirahat, işe dönme, ek tedaviler, ilaçlar ve kullanım süreleri, kısıtlamalar gibi. Bazı ameliyatlardan sonra farklı uzmanların tedavileri devam eder; kanser ameliyatı sonrası onkolojik tedavi, guatr ameliyatı sonrası endokrin tedavisi, kalp ameliyatı sonrası kardiolojik tedavi gibi. Bu durumları cerrahınızdan öğreniniz. Ayrıca olabilecek acil durumları ve bu durumda ne yapacağınızı da öğreniniz. Ameliyat sonrasında bir aksilik olduğunda veya cerrahımla anlaşmazlık / güvensizlik yaşadığımda ne yapmalıyım? Bu durumda öncelikle ilk cerrahınızla tedaviyi tamamlamanız yararınızadır. Ama hekim değiştirmek istiyorsanız cerrahınızın önerisini almanız iyi olur veya sizin güvendiğiniz ve tedaviyi tamamlamayı üstlenen bir cerrahla görüşebilirsiniz. Hukuki bir anlaşmazlık oluşursa ne yapmam gerekir? Hekim hasta ilişkisi güvene dayalıdır, hatta bir teslimiyet gerektirir. Ama yine de bazen hukukî problemler olabilir. Tedavide istenmeyen aksiliklerin çıkması, hekimin hastasını yeterince bilgilendirmemesi, güncel tedaviyi yapmaması, hastasına ilgisiz kalması vd sebeplerle hastanın zarar gördüğü durumlarda ortaya çıkan anlaşmazlık mahkemeye düşebilir. Bu mahkeme süreçleri hasta ve yakınlarını yorduğu kadar hekimi de yorar. O yüzden ameliyat öncesi tedavi sürecinde yaşanabilecekleri hekimle konuşmalı ve tedavi rızasını içeren belgeleri dikkatle okumak gereklidir. Unutmayın ki hiçbir hekim hastasının kendi tedavisi yüzünden zarar görmesini istemez, zararı engellemek için gerekeni yapar.


İstanbul Genel Cerrahi uzmanlarına ulaşmak icin tıklayın!