Gebelik ve dünyaya bir bebek getirmek hiç kuşkusuz hayatın en önemli olaylarından biridir. Gebelik öncesi bakım ve danışmanlık yalnızca planlanan gebeliği değil aynı zamanda geri kalan yaşam zamanlarını da olumlu yönde etkileyecektir. Gebelik öncesi bakım ve danışmanlık koruyucu sağlık hizmetlerinin en iyi örneklerinden birisidir. Anne ve bebek sağlığına hem birey bazında hem de ülke ölçeğinde çok önemli katkılar yapar.
Çağdaş toplumlarda yerleşmiş koruyucu sağlık hizmetlerinden birisi de gebelik öncesi bakımdır. Anne ölümü gebelikte ya da gebelik sonrası ilk kırk iki günde gerçekleşen ölümlerdir. Tüm dünyada özellikle az gelişmiş ülkelerde her yıl yüz binlerce kadın gebelik sırasında gebeliğe bağlı nedenlerden ya da gebelik nedeni ile ağırlaşan hastalıklar nedeni ile kaybedilmektedir. Çağdaş dünyada yaşanan anne ölümleri tüm anne ölümlerinin yalnızca %1’idir.
Gebelik öncesi bakım ve danışmanlık nedir? Gebelik planlayan bir çiftin rutin sağlık taramasının yapılması, risk faktörlerinin ortaya konması, tarama ve değerlendirme sonuçlarına göre gerekli ileri tetkiklerin ve uygun tıbbi çözümlerin planlanmasına gebelik öncesi bakım ve danışmanlık denir. Bu bakım hizmetinin verilmesi ile hastanın ilk kez gebelik sırasında doktor tarafından görülmesi durumu karşılaştırıldığında hasta yararına çok ciddi farklılık bildirilmiştir.
Gebelik öncesi bakım ve danışmanlık hizmeti hastanın var olan belki bilinen belki de bilinmeyen pek çok sağlık probleminin ortaya konmasının ve çözümlenmesinin önünü açar. Bu şekilde pek çok anne ve bebek kaybı önlenebilir olacaktır.
Rutin sağlık taraması nedir? Anne adayının yaşının belirlenmesi kilo ve boy ölçümü, sigara, alkol alışkanlığının belirlenmesi, kan basıncının ölçülmesi, kalbinin ve akciğerlerinin dinlenmesi, kan grubu, basit kan ve idrar tetkiklerinin yapılması, bağışıklaşma (kızamıkçık, tetanoz, hepatit B v.b.) durumunun sorgulanmasıdır. Rutin sağlık taramasında saptanan yada önceden bilinmekte olan hastalıkların (asemtomatik bakteriüri, idrar yolu enfeksiyonu, anemi, solunum yolu hastalıkları, hipertansiyon, şeker hastalığı, epilepsi, guatr vb.) tedavisi yapılabilenler tedavi edilir, süreğen olan hastalıklarında tedavileri gebelikte de sürdürülecek şekilde düzenlenir. Kızamıkçık geçirilmemiş ise bağışıklaşır.
Risk değerlendirmesi nedir? Gebelik öncesi bakım ve danışmanlık için başvuran çiftin risk değerlendirmesi; anne adayının varsa önceki gebeliklerine ait özelliklerin (erken doğum, düşük, ölü doğum, toksoplazmozis gibi gebelikte geçirilmiş hastalıklar vb.), belirlenmesi, mevcut süregen hastalıkların (hipertansiyon, şeker hastalığı, epilepsi) tanısı ve derecesinin belirlenmesi, kan uyuşmazlığı, ileri anne yaşı (35 yaş üstü gebelikler), Riskli grupta (sağlık personeli, kronik böbrek hastalığı vb.) Hepatit B araştırılması, Genetik geçişli hastalık öyküsü, (ailevi kan hastalıkları, zihinsel ve fiziksel tutulum gösteren hastalıklar vb.) Akraba evliliği, önceki çocuklara ait doğumsal hastalıklar (ailevi kalp hastalıkları, kas hastalıkları, nöral tüp defekti öyküsü vb.) durumların ortaya konmasını içerir. Bütün bu durumların gebelikten önce belirlenmesi planlanan gebeliğin olası yüklerini ortadan kaldırmak veya hafifletmek için son derece önemlidir. Genel önlemler Sigara , alkol kullanımının önlenmesi Obezite (aşırı kilo) varlığında egzersiz planlanması, diyet önlemleri alınması
Her anne adayına gebelikten en az dört hafta önce folik asit desteği sağlanması Sağlıklı ve hijyenik beslenme önerileri, sağlanmalıdır. Ailenin mevcut riskler hakkında bilinçlendirilmesi sağlanmalıdır. Tüm riskler aile ve hekim tarafından tartışılmalı ve tedavi yaklaşımları, takip protokolleri bireyselleştirilmelidir.
