Hayatınızın ilk yarısında görmenizi ciddi  olarak  tehdit  eden hemen tüm hastalıklar tehlike sinyalinin biri veya  birkaçı  ile kendini ele verir. 7 Kanser tehlike sinyalini bilmeniz gerektiği gibi bunları da bilmelisiniz.

1. Sürekli  kırmızılık:  Kızarıklık ciddi  veya  önemsiz  bir  göz problemine bağlı  olabilir.  Nasıl  ayırtedilebilir?  Genellikle ciddi bir hastalıkta diğer belirtiler de mevcuttur. Ancak, başka bir semptom yoksa bile olağandışı bir kızarıklık devam  ediyorsa doktorunuz tarafından görülmelidir.

2. Devam eden  ağrı  veya gözde veya çevresinde rahatsızlık hissi : Sağlıklı bir göz ağrı  yapmaz.  Hepimizde  vücudumuzun  orasında burasında hafif ve gelip geçici ağrılarımız olur.  Göz  de  buna dahildir, belki yorulduğumuz zaman. Ancak  sürekli  ağrı  normal değildir. Özellikle göz kızarıksa veya diğer tehlike  sinyalleri de varsa.

3.  Görme  bozukluğu: Göz görmek  içindir  ve  en  önemli  tehlike sinyallerinden biri görme problemidir.  Görme  bozukluğu  birçok şekilde   olabilir.   Örneğin   yakın   veya   uzakta   detaylar bulanıklaşabilir. Böyle bulanıklaşma sıklıkla basit  bir  gözlük gereksinimidir. Ciddi değildir ve  tabii  körlüğe  neden  olmaz. Ancak bulanık görme  diabete,  hipertansiyona,  zehirlenmeye  ve daha birçok ciddi probleme bağlı olabilir.

Periferik görme kaybı  gözde veya beyinde  önemli  bir  hastalığa bağlı özellikle kötü bir  sinyaldir.  Bildiğiniz  gibi  normalde yalnızca düz kaışınızı değil, iki tarafınızı da görürsünüz. Aynı anda görebildiğiniz  bütün bu alana görme alanı denir. Şayet  bu alanın bir kısmı görülüyorsa  nedeni  hemen  her  zaman  retina, optik sinir veya beyin hastalığıdır.

Çift Görme  diğer bir kötü semptomdur. Herşeyi  iki  tane  görmek gözlerin düzgün pozisyonda  olmadığını  ifade  eder.  Genellikle beyin  tarafından  gözlerin  kontrol  edilmesinde  bir  probleme bağlıdır. Şarhoşken olduğu gibi geçici olabilir. Persistan  çift görme kötü bir belirtidir.

Bazen bir gözün önünde aniden  uçuşan noktalar   belirir.  ?arlak, beyaz bir yüzeye veya gökyüzüne baktığınızda  gördüğünüz  birkaç çizgi veya noktayı kastetmiyorum. Küçük sinekler  gibi  önünüzde dans eden yüz veya bin noktayı kastediyorum. Bu noktalar,  gözün gerisindeki jel olan vitre sıvısı içine dağılmış hücrelerdir. Bu hücreler, kanamaya bağlı kırmızı kan hücreleri veya  enfeksiyona bağlı beyaz kan hücreleri olabilir. Ne kanama ne  de  enfeksiyon göz içinde istenen bir şey değildir!

4.Şaşı Gözler:  Çocuklukta  veya  erişkinde  sonradan  bir  gözün içine  veya  dışına   dönmesi   beyinde   gözlerin   kontrolünün kaybolduğunu gösterir. Bu durum  göz  görmediği  için  ve  beyne hangi doğrultuya baktığını anlatamadığı için  gelişebilir.  Veya beyin kontrol sistemlerinin kendisi bozulmuş olabilir.

5.  Büyüyen  kitleler:   Göz  üzerinde  veya  kapaklar   üzerinde şişlikler ve kitleler  kanser,  infeksiyon  veya  görmeyi  bozan diğer anormal durumlara bağlı gelişebilir. Birçok  küçük  etbeni ve siyah benler kapaklar üzerinde zararsızca gelişebilir.  Benim kastettiğim bu küçük problemler değil, gittikçe büyüuen  anormal kitlelerdir. Spontan olarak kanayanlar hemen kesin  olarak  kötü huyludur. Kanserlerin ağrı yapması şart değildir.

 6.   Sürekli   Kabuklanma   ve   Sekresyon:     Gözün    yüzeysel enfeksiyonları  irritasyona  neden  olarak  gözden  veya   kapak kenarlarından  yapışkan, iltihabi akıntıya yol açar.  Bu  akıntı kirpik diplerinde ve köşelerde kuruyunca sert  kabuklar  oluşur. Göz yüzeyi enfeksiyona dirençlidir. Ancak  ince  yüzeysel  hücre tabakası sıyrıldı  ise  örneğin,  katarakt  lens  takarken  veya sertçe gözler ovuşturulduğunda, yüzeysel mikroplar hassas  derin dokulara girebilir ve hızla çoğalır. O nedenle enfekte  bir  göz sağlıklı bir göze zarar vermeyen önemsiz sıyrıklardan bile zarar görebilir. Bu tip enfeksiuonlar uygun antibiotik  kullanımı  ile temizlenmelidir.

7. Pupilla   Değişiklikleri:    Normalde,   pupillalar   (irisin merkezindeki   siyahlık)   yuvarlak   veya   iki   gözde    eşit büyüklüktedir. Pupilla büyüklüğü göz içine giren ışık  miktarını ayarlar ve beyin tarafından kontrol  edilir.  Muayenenin  önemli bölümlerinden biri pupilla muayenesidir. Çünkü bu beyinle normal veya bozuk sinir bağlantılarının  sonucunu gözlemenin  en  kolay şeklidir. Ayrıca gözün kendisinin ciddi hastalıkları da  pupilla değişikliğine yol açar. O nedenle düzensiz bir pupilla veya  iki göz arasında büyüklük farkı önemli bir tehlike sinyalidir.

Özet  olarak, 7 tehlike sinyalinden birinin veya birden fazlasının  varlığı gözardı edilmemelidir. Çünkü problemin tanınması ve zamanında değerlendirilmesi ve tedavisi gözün kör olmasını önleyebilir.
 
GÖZ YARALANMASINDA İLK YARDIM
Bir kaza olduğunda kütüphaneye gidip ilk yardım olarak ne yapılması gerektiğine bakamazsınız. Daha önceden bilmeniz gerekir. Ciddi yaralanmalarda doğru ilk yardım sıklıkla körlüğü önler. Yanlış ilk yardım körlüğe neden olur. Yaygın olarak görülengöz yaralanmaları 6 tiptir. Her biri için özel olarak ilk yardım girişimi gerekir.

1. Kimyasal Göz Yanıkları:  Şayet kuvvetli bir kimyasal madde (örneğin  pil  asiti,  kezzap,   laboratuar veya endüstriyel eriticiler, zehirler, kiereç tozu) gözün saydam kısmına (kornea) atılırsa korneanın normal saydamlığı hızla bozulur. Dakikalar içinde (madde çok güçlü ise saniyeler içinde) korneanın hassas hücreleri gerçekten yanar. Vücudun bir yerinde kötü bir yaralanma olduğunda skar dokusu bırakarak iyileşme olur. Derin bir kesi veya yanıktan sonra ciltte oluşan bir skarı bilirsiniz. Böyle bir skarın korneada oluştuğunu düşünürseniz gözü nasıl kör edebileceğini anlarsınız.

Kimyasal bir yanık için ne yaparsınız?
Hemen ilk yardım, gelecekte yapılabilecek herjhangi   bir tedaviden çok daha önemlidir. Şimdi gözü yıkayarak kimyasal maddeyi uzaklaştırmalısınız. Hiç bir şey için beklemeyin. Gözü hemen yıkayın. Bunu yapmazsanız birkaç dakika içinde gözde kalıcı körlük gelişecektir.

Gözü normal su ile yıkayın. Antidot aramayın. Hastanın yüzünü yukarı çevirin ve gözüne suyu dökün. Doğal olarak bu hastanın hoşuna gitmez ve yanığın yaptığı ağrı ve soğuk suyun irritasyonu nedeniyle gözlerini sıkarak kapatır. Göz kapaklarını tutarak açmanız gerekir. Göz veya gözkapaklarına bastırmayın. Kaşlarına veya yanağına bastırın. Hastaya yıkamanın  önemini anlatın. Hastayı kovalarca su dökerek boğmanız gerekmez, nazik bir akıntı halinde yıkamanız yeterlidir.

Kuvvetli bir alkali söz konusu ise gözü en az 15 dakika yıkamalısınız. Önemsiz yanıklarda o kadar uzun süre yıkamanız gerekmez. Ancak, gerçekten kötü bir maddeyi gözden uzaklaştırmak için birkaç dakika yeterli değildir.

Farzedin ki hiç su bulamadınız. İrritan olmayan herhangi bir başka sıvıyı da kullanabilirsiniz.   İrritasyon olmadan içebiliyorsanız gözü de o sıvıyla acil durumda yıkayabilirsiniz. Süt, alkolsüz içkiler, portakal suyu, çukulata sütü bu tip herhangi birşey işe yarar.

Kimyasal maddenin antidotunu aramayın. Örneğin alkali yanığında sirkenin, asit yanığında    sodanın iyi geleceğini düşünebilirsiniz. Antidot aramak için geçirilen zaman gözün tahrip olmasına yol açar. Ayrıca antidotun kendisi de göze zarar verebilir.

15 dakikalık yıkama işini bitirmeden doktora gitmeyin. Daha sonra hemen doktora gidin  çünkü yıkamadan önceki ilk birkaç saniye içinde gözün yüzeyi yanmış olabilir. Yüzey iyileşinceye kadar infeksiyon önlenmesi için antibiyotikler önemlidir.

2. Göz Delinmeleri:  Şayet kırık cam parçası, sivri bir tel, diken veya uçan bir metal parçası göze girrdiğinde en korkunç olay olur. Giriş deliği çok küçük bile olsa göz içine mikrop taşıyarak abse oluşumuna ve körlüğe yol  açar.  Daha büyük bir yara ağzı gözün hassas yarı sıvı yapılarının dışarı kaçmasına neden olur. Böyle bir göze basınç uygulanması göz içeriğinin daha kolay dışarı fırlamasına yol açarak felaketle sonuçlanır.

Tabii bir gözde böyle bir kesi meydana gelirse kanama olur veya kesi yerinden sıvı  dışarı  çıkar.

Yaralanan bir insanın yanağından kan veya sıvı sızarsa ne olur? 
Doğal olarak insan koşar ve bir havlu veya bezle kanı temizler. Bunu yaparken göze basınç yaparsa gözün  boşalmasına neden olur. Lütfen bunu yapmayın. Kesik bir gözün yakınını silmeyin veya  bastırmayın. Hastanın gözünü silmesine izin vermeyin.

Penetran bir göz yaralanmasında en doğru ilk yardım göz ve kapaklara bası yapılmamasıdır.  Mümkünse bir kapakla göz kapatılmalıdır. Kağıt bir fincanın yarısını  kesip kenarlarını aşağıya doğru kestikten sonra yanlara doğru açarak bir kapak yapılabilir.

Tüm izciler kanayan bir yaraya baskı uygulayarak kanamanın durdurulduğunu bilir.Bu doğrudur ama göz için değil. Kanayacak kadar kötü yaralanmış bir gözü böyle bir basınç mahveder. Bırakın kanasın! Bir süre sonra duracaktır ve kanama hastanın ölümüne yol açmaz. Tabii ki, tüm delici yaralanmalar acil müdahale gerektirir. Bunlar ciddi, acil durumlardır.

3. Gözün çizilmesi veya Göze Toz Girmesi: Herkesin gözüne sinek veya toz parçası  kaçmıştır. En önemlisi gözün içine birşey kaçınca ovuşturulmamasıdır. 

Çünkü yabancı cismin  korneayı çismesine yardımcı olabilir.

Genellikle irrite gözün sulanması yabancı cismin yıkanarak uzaklaşmasını sağlar. Göz kırpma da yardımcı olur. Bunlar  işe yaramazsa ilk yardım gerekir. İlk yardımı yapan kişi göz içinde yabancı cismin yerini tayin etmelidir. Tedavi açısından, partikül gözün saydam veya beyaz kısmı üzerinde olabilir. Her ikisi için farklı tedavi gerekir.

Kornea içine gömülmüş bir toz parçasına ilk yardımı yapan kişi dokunmamalıdır. Kırpma ile  çıkmayacak kadar gömülmüş ise çıkarılması için lokal anestetik gerekir. Kornea dokunmaya ve ağrıya çok hassastır. Ayrıca böyle bir yabancı cisim yüzeyi bozarak enfeksiyon eğilimini   arttırır. İnfeksiyon riski antibiyotik tedavisi ile azaltılabilir. Bu nedenle, önemli bir çizik veya gömülü bir  yabancı cisim olan bir kornea doktor tarafından görülmelidir. Kornea enfeksiyonları görme kaybına yol açan yoğun zararlar bırakır.

Toz gözün beyaz  kısmında  ise  (konjonktüre)  problemi  doktora ihtiyacınız olmadan çözebilirsiniz.  Konjonktüreenfeksiyona  çok dayanıklıdır ve küçük  cizikler  ciddi  hasara  yol  açmaz.  Tüm yapmanız gereken bir  kağıt  ve  bez  parçasını  kıvırıp  ucuyla yabancı cismi silerek  almanızdır.  Bu  fazla  bir  acıya  neden olmaz. Partikül alınır alınmaz batma  hissi  kaybolmalıdır.  Siz alt kapağı aşağı çekerken hasta  yukarı  bakarak  size  yardımcı olabilir. Bu pozisyon konjonktürenin tüm alt  kısmını  görmenizi sağlar.  Yer  çekimi  nedeniyle   göze   giren   şeylerin   çoğu konjonktüre alt yarısına  yerleşir.  Bazen  partikül  gözün  üst yarısındadır. Bunları  almak  daha  güçtür.  Üst  kapağı  yukarı çekerken hastaya aşağı bakmasını söyleyin. Bazen  yabancı  cisim kapağın  orta   yüzündedir.   Bunu   almak   için   kapak   ters çevrilmelidir. Göz hala batmaya devam ediyor ve siz de  problemi göremiyorsanız bir doktora göstermek gerekir.

Hasta bir metal üstüne metalle vuruyorken yabancı  cisim  gözüne fırladı ise küçük bir çelik parçası gözü  delerek  içeri  girmiş olabilir. Böyle bir  yaralanma  yüzeyde  görülemiyebilir.  Bazen hemen hemen hiç ağrı olmaz. Bu tip yaralanmalarda dikkatli olun. Koruyucu gözlük takmadan böyle bir iş yapmayın.

4.  Morarmış  Göz:   Kapaklardaki  gevşek  dokular  içine  kanama olduğunda göz morarır.  Cilt  altında  kanama  siyah  veya  mavi görülür.  Kapak  dokusu  gevşek  olduğundan   kanama   kapakları çevirir.  Alın,  burun  ve  yanak  derisi  sıkı  olduğundan   bu kısımlara kan gitmez. Bu nedenle, morarmış göz  bir  kan  damarı yırtılacak kadar sert bir travma olduğunun göstergesidir. Birçok travma  göze  hasar  vermez   çünkü   göz   kemik   cep   içinde korunmaktadır. Ancak mor göz kesinlikle bir travma  olduğunu  ve gözün   de   yaralanmış   olabileceğini   düşündürür.   Görmeniz bulanıklaştı ise doktora  gitmelisiniz.  Bu  durumlarda  bulanık görme göz içine kanama olduğunu ifade eder. Böyle bir  göze  ilk yardım eskiden beri soğuk  bir  büftek  parçasının  göz  üzerine konmasıdır. Ancak bunun pek faydası olmaz ve et pahalı.

Günümüzde o kadar çelşiyli sağlık personeli  vardır  ki  insanın kafası karışır.
1. Medikal doktor (MD).  Antibiyotikler,  anestetikler,  allerji tedavisi ve diğer tıbbi bakım  konusunda  eğitilmiş  ve  tecrübe kazanmıştır.  Ameliyat   yapar,   yaralanmaların   ve   kanserin teşhisini koyar, ve genellikle  bilgisi  iyidir.  Pratisyenlerin çoğu küçük göz problemlerinin çoğunu tedavi edebilir.

 2. Oftalmolog göz konusunda ihtisas yapmış  bir  doktordur.  Göz problemlerinin tedavisi konusunda yılların tecrübesine  sahiptir ve herhangi  bir  göz  probleminiz  için  başvurabilirsiniz.  Bu alanda en iyi eksperttir.

 3. Optisyen gözlük verir. Uygun cam için gözünüzün ölçümünü bile yapmaz. Yaptığı iş yalnızca oftalmolog ve optometrist tarafından önerilen uygun camı  sizin  için  en  uygun  gözlük  çerçevesine yerleştirmektir.

 4. Optometrist gözlük camı için  gözünüzün  ölçümünü  yapar.  Ya uygun cam derecesinin reçetesini verir  ya  da  kendisi  gözlüğü sizin için hazırlar. Tıbbi eğitim almamıştır.

ÖZET
Gözde 7 tehlike sinyalini ve 4 tip göz yaralanması ile  bunların uygun ilk yardımını lütfen hatırlayınız. Bu bilgileri kullanarak bir gözün kör olmasını önleyebilirsiniz.

Prof.Dr.Ahmet Gücükoğlu
IÜ İstanbul Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları AD.